روشها و فنون آموزشی ( بخش دوم )

 

•سمپوزيوم

•عبارت است از مجلس مذاكره تفاهم آميز و دوستانه كه عقايد و نظرات آزادانه در موارد به خصوصي كه قبلا معين مي گردد مبادله مي‌شود

•افراد دعوت شده در اين جلسات در موضوع صاحب نظر هستند

•سمپوزيوم با مجموعه انتشاراتي كه از قبل ارائه مي شود و هم چنين انتشار نتايج مباحث بعد از جلسات همراه است.

•بهترين و مهم ترين ويژگي  آن طرح آزادانه نظر متخصصان يك حوزه براي تبادل اطلاعات است.

•بازديدهاي علمي

•عبارت است از مشاهده و تجربه اندوزي مستقيم از موضوع يا موضوعات مورد آموزش

•برنامه ريزي قبلي براي گردش علمي مهم ترين عامل بهره دهي اين شيوه است.

•مراحل گردش علمي :

1- آنچه كه قبل از بازديد بايد انجام شود

2- آنچه كه ضمن بازديد بايد انجام شود

3- آنچه كه بعد از بازديد بايد انجام شود.

•موارد كاربرد بازديد علمي

•براي افزايش دانش در زمينه مورد آموزش .

•زماني كه نشان دادن موضوعي با وسايل سمعي  و بصري امكان پذير نباشد.

•وقتي كه بازديد و مشاهده مستقيم با صرفه تر باشد.

•زماني كه لازم باشد مربي در محيط واقعي مطلبي را توضيح دهد.

•زماني كه لازم است كار آموز نسبت به محيط واقعي اعتماد به نفس پيدا كند.

•روش تقسيم گروه‌هاي بزرگ به گروه‌هاي كوچك

•وقتي تعداد كارآموزان زياد باشد و لازم باشد كه همه آنها به نوعي درگير با موضوع يادگيري به صورت عملي شوند از اين روش استفاده مي شود.

•مراحل انجام اين روش :‌

مرحله اول : گروه بزرگ به گروه هاي كوچك تقسيم شود.

مرحله دوم : دستورالعمل يا موضوع كاري به گروه ها داده شود.

مرحله سوم : زمان مناسبي جهت بحث و تبادل نظر به گروه ها داده شود

مرحله چهارم : هر گروه يك نفر را به عنوان نماينده براي ارائه گزارش انتخاب و معرفي نمايد.

•بررسي موردي ( مطالعه موردي)

•بررسي يا مطالعه موردي عصاره و خلاصه‌اي از يك موضوع است كه چگونگي تصميم گيري ،‌ اجراي آن  و چگونگي رويارويي با مشكل ويژه اي را توضيح مي دهد.

•امكان بررسي حرفه اي و عملي را فراهم مي آورد.

•روش استفاده از بررسي موردي و مطالعه موردي  :

مورد انتخاب شده در ارتباط با فعاليتهاي كلي و گوناگون از جنبه هاي مختلف باشد.

براي گسترش بخشيدن به حوزه ديد مديران در رفع مشكلات مناسب است.

در مطالعه موردي به جاي بررسي استاد مكتوب مورد مطالعه قرار مي گيرد.

•تحرك مغزي (‌ذهن انگيزي)

در اين روش بررسي مشكل به همراه ارائه راه حلي براي آن مورد نظر است. در جريان كار فرد در زمينه مورد نظر به نوعي كارورزي مي نمايد.

مراحل كاربرد روش تحرك مغزي :

•مساله يا مشكلي كه بايد مورد بررسي قرار گيرد به طور واضح توسط مربي يا معلم تشريح شود.

•بايد مشخص شود كه موضوع مربوط به گروهي خاص يا كل موسسه است.

•در استفاده از اين روش بايد به نكاتي توجه شود

•نكات مورد نظر در استفاده از روش تحرك مغزي

•اظهار هر عقيده اي پيرامون مساله و يا مشكل مطرح شدخه آزاد است.

•هيچ يك از اعضاي گروه حق نقد نظرات را د رحين نظر خواهي ندارد

•هدف در مرحله اول كميت نظرات است نه كيفيت آن

•همه افراد بايد در ابراز عقيده شركت نمايند

•افراد بايد تشويق شوند كه در مورد موضوع فكر كنند

•تعيين و نگهداري وقت بايد توسط مربي مد نظر قرار گيرد.

•همه نظرات بدون دخل و تصرف در آن در مرحله اول بايد نوشته شود.

•موارد كاربرد روش تحرك مغزي

•جلسات بررسي مشكلات در مورد موضوعي

•جلسات بررسي و تحليل مشكلات و دلايل آن

•جلسات راه حل يابي در مورد مشكلات

•شبيه سازي

•وقتي كاروزي و آموزش در محيط واقعي مخاطره آميز ،‌پر هزينه و امكان ناپذير باشد از روش شبيه سازي  استفاده مي شود.

انواع آموزشهاي شبيه سازي شده :

الف- استفاده از بازيهاي مديريت

ب- آموزش از طريق استفاده از روش تمرينات داخل كازيه

ج – آموزش از طريق ايفاي نقش

•بازيهاي مديريت

•با توجه به مسائل و مشكلاتي كه مديران با آن در مورد تصميم گيري سرو كار دارند محيط بازي گونه اي شبيه سازي مي شود و فرد بايد در هر مورد تصميم مناسب را بگيرد . متناسب با تصميم فرد امتيازها به او تعلق مي گيرد.

•تمرينات داخل كازيه

•در اين روش عين كازيه نامه هاي اداري در اختيار فرد قرار مي گيرد و فرد بايد در مورد هر نامه تصميم گيري مناسب انجام دهد و هم پاسخ منايب براي نامه تهيه كند.

•روش ايفاي نقش

•در اين شيوه نقشي به فرد داده مي شود و فرد باي مطابق با ان نقش عمل نمايد

اين شيوه به دو شكل ايفاي نقش تعيين شده (با سناريوي قبلي )

و ايفاي نقش آزاد ( بدون سناريوي قبلي اجرا مي‌شود.

•آموزش حين خدمت

اين نوع آموزش بدون رعايت جنبه هاي رسمي در محيط كار واقعي توام با انجام فعاليت عادي فرد و يا كار آموزي صورت مي گيرد.

•اساس اين آموزش تكرار ، تجربه ،‌ارزيابي و تصحيح اشتباهات است

•سرپرست نقش مربي هم را به عهده دارد

•با توجه به اينكه آموزش در محيط واقعي صورت مي گيرد ، مربي همواره در دسترس است و امكان تكرار نيز وجود دارد يادگيري به حداكثر مي رسد.

•اين نوع آموزش براي آموزش و افزايش سطح مهارت بسيار مناسب است.

تفاوت آموزش حين خدمت و ضمن خدمت كدام است؟

•آموزش جواري يا دهليزي

نوعي ا«وزش حين خدمت است و همان ويژگيها را دارد به غير از اينكه مطلوبيت و كيفيت خروجي ها و محصولات ممكن است در حد مطلوب نباشد .

تفاوت ديگر اين نوع آموزش با اموزش حين خدمت اين است كه كار آموز از خط توليد اصلي به عنوان آموزش استفاده نمي نمايد.

•آموزش حساسيت ( گروه آموزشي )

اين روش بيشتر بر تغييرات رفتاري تاكيد دارد.

اهداف آموزش حساسيت :‌

qفراهم آموردن امكان اينكه افراد به رفتارها ، عواطف و احساسات خود حساس شده و با ديگران مقايسه كنند.

qارتقاي مهارت افراد در زمينه هاي مشاهده ،‌دنبال كردن و دريافت و شناختن نتايج اعمال و رفتار خود از طريق ارزيابي احساسات خود و سايرين

qتهييج در جهت تصفيه و بازسازي ارزشهاي شخصي و ايجادهماهنگي در اهداف با اعمال روشهاي دموكراتيك و عملي براي حل مسايل و مشكلات اجتماعي ،‌تصمصم گيريهاي شخصي و هم چنين كاربرد آن

•اهداف آموزش حساسيت (ادامه)

qفراهم آوردن اصول و بينش هاي تئوري كه بتوانند به عنوان ابزارهايي در ايجاد رابطه بين ارزشهاي شخصي ، اهداف و مقاصد رفتاري با عوامل داخلي و الزامات موقعيتي سازگاريهاي ضروري را به وجود آورد

qپبش بيني انجاماقدامات اصولي پيرامون اثرات رفتاري ، تقابلي و تعاملي شركت كنندگان در گروه آموزش با توجه به ويژگي هاي رفتاري و شخصيتي آنان

•كاربردهاي روش حساسيت در قشر هاي مختلف

üمددكاران حرفه اي

üمديران مياني و عالي سازمانها

üكليه كاركنان سازمانهاي خيريه

üمردم عوام با حرفه اي در گروه مشاغل نامتجانس

üكودكان و نوجوانان و جوانان و دانش آموزان و دانشجويان ...

•آموزش از طريق استفاده از ميز گرد

نوعي از روش بحث گروهي است با اين تفاوت كه :‌

افراد شركت كننده در بحث نيازي به آموزش به شكل مدرسه اي ندارند و از افراد متخصص هستند . هدف اصلي انتقال تجارب و هماهنگي در زمينه اي خاص است.

•روش سنديكا

سنديكا به گروهي از كاركنان يك صنف كه دور هم جمع مي انيد و تجربيات خود را در زمينه خاصي به اشتراك مي گدارند و در هر جلسه يك رئيس و يك منشي انتخاب شده و نتايج را به صورت بيانيه ،‌تصميم اجرايي يا ... اراده مي نمايند.

سنديكا ها در رمينه هاي صنعتي و آموزشي نيز تشكيل مي شود.

•گروه مجادله

نوعي روش بحث گروهي است با اين تفاوت كه :

داراي رهبر گروه و منشي نيست

آزادانه تر از بحث گروهي هم هست

محيط صميمي ، تعداد كم نظرات ، فرصت بحث و ... از ويژگيهاي بارز اين روش است.

•گروه كار

تعدادي از همكاران كه منفك از وضعيت روزانه شغلي خود دور هم جمع مي ايند كه بر روي مشكل خاصي مطالعه كنند و نسبت به رفع آن مشكل اقدام نمايند.

•روش نمايش و تشريح

در اين روش مربي با استفاده از وسايل و امكاناتي كه در اختيار دارد مراحل انجام كار را به طور كامل انجام مي دهد و افراد فرصت مشاهده و بررسي و تجزيه وتحليل مهارت و ... را دارند.

روش نمايش قبل از كار آموزي مستقيم بسيار كارآمد است.

•روش نمايش و ارائه

اين روش نيز  نوعي روش نمايش است با اين تفاوت كه علاوه بر مربي ، فراگيران با وسايل و امكانات مورد نظر به شكل مدل يا واقعي تماس دارند و امكان تجربه براي آنها فراهم است .

•روش آموزش چهار مرحله اي

اولين بار در جنگ جهاني اول مورد استفاده قرا گرفت. براي اموزش فنون نطامي بيشتر مناسب است .

مراحل :

•نشان دادن

•گفتن

•انجام دادن

•كنترل

•مطالعه مربوط

متناسب با هدف اموزشي و موضوع تخصصي كتاب يا منابع مكتوب به فرد ارائه مي شود و پس از مطالعه به شيوه گروهي يا فردي مورد ارزيابي قرار مي گيرد.

•آموزش مكاتبه اي

محتواي آموزشي به صورت مكتوب براي فرد ارسال مي شود و تعامل مربي و فراگير به صورت مكتوب ( عادي يا ديجيتال ) خواهد بود .

ارزيابي مي تواند به صورت حضوري يا مكتوب انجام شود.

•روش تعليم و تعلم

ريشه در تربيت و آموزش اسلامي ما دارد .

در اين شيوه كساني كه در زمينه اي اطلاعات و مهارت بالايي دارند تعليم مي دهند و سايرين مورد تعلم قرار مي گيرند .

هر فرد متعلم ممكن است براي موضوعي ديگر در گروه خود يا براي ساير گروه ها تعليم دهنده باشد.

روش ها و فنون آموزشی

 

•روشها و فنون آموزشی

•علیرضا مصباح فر

•[e-mail]

•روشهای آموزشی

•مجموعه فعالیت هایی که جهت رسیدن به هدفهای آموزشی   می شود روش تدریس یا فنون تدریس می گویند.

•هیچ یک از روش ها و فنون آموزشی نمی تواند به عنوان بهترین روش مطرح باشد.

•در هر برنامه آموزشی ممکن است به صورت تلفیقی از چند روش آموزشی استفاده شود.

•استفاده از وسایل آموزشی در همه روشها می تواند یادگیری را تسهیل کند.

•انواع روشهای آموزشی 

•سخنرانی

•استفاده از بحث گروهی

•کنفرانس

•سمینار

•استفاده از سمپوزیوم

•بازدید های علمی

•تقسیم گروه های بزرگ به پروه های کوچک

•انواع روشهای آموزشی 

•بررسی موردی

•تحرک مغزی یا ذهن انگیزی

•شبیه سازی

•حین خدمت

•جواری یا دهلیزی

•حساسیت یا گروه آموزشی

•استفاده از میز گرد

•انواع روشهای آموزشی 

•سندیکا

•گروه مجادله

•گروه کار

•نمایش و تشریح

•نمایش و ارائه

•آموزش چهار مرحله ای

•مطالعه مربوط

•مکاتبه ای

•تعلیم و تعلم

•روش سخنرانی

ارائه دانش و اطلاعات و یا تشریح وضع و حالتی که سخنران قبلا آماده کرده و هدف این است که شنوندگان مزالب ارائه شده را درک و احتمالا قبول نموده و چنانچه سخنرانی جنبه پیامی داشته باشد پیام او را دریافت کنند.

•شخص سخنران باید اطلاعات کافی داشته باشد

•در فن سخنرانی مهارت کافی داشته باشد

یک طرفه بودن و محدودیت مشارکت فراگیران از عمده ترین معایب این روش است.

•آموزش از طریق استفاده از بحث گروهی

بحث عبارت است از جستجو ، کنجکاوی ، گفتگو و بررسی پیرامون امری

انواع بحث :

•بحث آزاد : شرکت کنندگان هر زمان که مایل باشند می توانند در بحث شرکت کنند و نقطه نظر خود را مطرح کرده و به بحث بگذارند

•بحث هدایت شده:  مربی آموزشی جریان بحث را کنترل می کندو نوبت افراد، موضوعات ارائه شده و ... را کنترل می نماید.

•روش کنفرانس

کنفرانس عبارت است عمل مشورت با یکدیگر به صورت رسمی

کنفرانس عبارت است از گرد همایی دو یا چند نفر به منظور آموزش دادن یا آموزش دیدن ، تبادل اطلاعات ، هماهنگ کردن کوشش ها ، پی بردن به خط مشی ها و روشهای علمی ممکن ، طرح ریزی برای حل مشکل و ...

•مواردی که باید در روش کنفرانس در نظر داشت

•رهبر کنفرانس از هر جهت تخصص و شرایط لازم را داشته باشد

•در انتخاب اعضای شرکت کننده د ر کنفرانس دقت لازم به عمل آید

•تعداد شرکت کنندگان بین 12 تا 20 نفر باشد

•شرکت کنندگان از نظر شغلی و یا سازمانی هم سطح باشند

•تسهیلات کافی در محل کنفرانس وجودداشته باشد

•مطالب و موارد مورد نیاز با دقت به طور کامل فراهم شود

•رهبر کنفرانس

•به علوم ارتباطی آشنا باشد.

•اطلاعات جامع در مورد مشاغل و مشکلات افراد شرکت کننده درکنفرانس داشته باشد

•باید در بحث دو جانبه یا چند جانبه به زبان اعضای شرکت کننده  صحبت کند

•در شرکت کنندگان ایجاد علاقه کند

•سوالات بحث انگیز مطرح کند ( به جای سوالاتی که فقط پاسخ تاییدی مثبت دریافت می کند)

•دارای قدرت فکر بالا ، توان تجزیه و تحلیل آنی و تصمیم گیری سریع باشد.

•روش سمینار

•هر گاه عده ای دانشجو در سطح فوق لیسانس و دکتری که هر کدام مشغول تحقیق و بررسی در مورد موضوع به خصوصی برای تهیه پایان نامه هستند با استاد راهنما جلسه ای به منظور تبادل دانش ، اطلاعات و تجارب تشکیل دهند ، چنین جلسه ای را سمینار می گویند.

•اگر سمینار به خوبی برگزار شود می تواند جلسات خوبی برای آموزش روش تحقیق باشد.

روانشناسی یادگیری- بخش دوم

 

•عوامل موثر بر يادگيري

•آمادگی 

•تجارب گذشته

•روش تدریس معلم

•فعالیت یاد‌گیرنده

•محرک

•ميل و رغبت

•انتقال

•تمرین و تکرار

•آمادگي

•الف) از نظر جسمی ، عاطفی،ذهني ، به رشد کافی رسیده باشد.

•ب) محیطی که توام با ترس و وحشت ، دلهره ، اضطراب و پریشانی باشد یادگیری را مختل می کند.

•آمادگي

براي مثال : جهت شروع خواندن آمادگي هاي زير نياز است:

حساسیت حواس.

 توسعه ادراک شکل.

رشد عقلانی برای تمیز و تشخیص زبان از سایر اشکال .

استعداد ارتباط دادن معانی خصوصی با علامت‌های اختیاری .

تمایل به فراگیری خواندن و توجه به آن به عنوان یک عمل با ارزش.

دارا بودن ثبات عاطفی برای دقت در تمرکز.

رشد کافی اجتماعی که ارتباط با دیگران را معنی و مفهوم بخشد.

 رشد کافی به اندازه ای که فرد را به درک روابط ساده قادر سازد .

•تجارب گذشته

الف) هر آموخته جدید ریشه در آموخته های قبلی دارد. بنابراین هر درس جدیدی که آموخته می شود، بر پایه و اساس درسهای قبلی نهاده شده باشد.

 ب) تجارب گذشته همانطور که ممکن است باعث یادگیری مطالب جدید شود، همچنین ممکن است برای یادگیری جدید نوعی مانع باشد. این زمانی است که تجارب گذشته اشتباه فهمیده شود.

•روش تدریس معلم

•معلم برای یادگیری دانش آموزان کدام روش تدریس را برگزیند بسیار مهم است. بنابر این روش تدریس معلم در یادگیری دانش آموزان بسیار موثر است. امروزه روش های تدریس نوین جایگزین روش های تدریس سنتی میشود.

•روش های تدریس سنتی بیشتر تلاش و کوشش معلم را می طلبد. اما روش های تدریس نوین بر پایه ی دانش آموز محوری است. و معلم بیشتر به عنوان هدایت کننده مطرح می باشد. و دانش آموزان برای یادگیری فعال هستند.

•فعالیت یادگیرنده

•فعالیت یادگیرنده از دو جهت قابل بحث است . بعضی از روانشناسان فعالیت را یکی از احتیاجات اساسی افراد می دانند و تمایل افراد را به حرکات بدنی ،اقدام برای حل مسئله و کنجکاوی و بررسی محیط ناشی از همین احتیاج فرض می کند

•یادگیری خود عملی است و اجرای آن بدون فعالیت صورت نمی گیرد . کسی که میخواهد چیزی را یاد بگیرد جریان یادگیری او را به عمل و فعالیت جلب می کند .

•محرک

یادگیری مانند سایر اشکال رفتار معلول محرک یا محرك‌هایی است . همان‌طور که رفتار افراد را احتیاجات اساسی آن‌ها مي‌دانیم در یادگیری نیز نیازمندی‌های اساسی را به عنوان محرک فرض می کنیم .

احتیاج به بستگی و تعلق به گروه احتیاج به ابراز خود و احتیاج به امنیت محرک اساسی در یادگیری هستند .

نیاز فرد به چیزی او را به خواستن و طلب کردن آن چیز وا می‌دارد .

•میل ورغبت

میل و رغبت نیز جزء محرک‌های اساسی در یادگیری است گاهی ممکن است میل و احتیاج فرد متوجه یک چیز باشد و در بعضی موارد میل و احتیاج از هم جدا هستند .در هر صورت میل نیز نقش عمده ای در جریان یادگیری اجرا می نماید. رغبت نیز کوشش و تلاش فرد را به هدف معین متوجه می‌سازد

•انتقال

استفاده از مطالب علمی و به کار بردن آن‌ها در برخورد با مسائل انتقال گویند .

وظیفه عمده موسسات تربیتی آماده کردن افراد برای برخورد به مشکلات است . افراد انسانی در هر مرحله از رشد با مشکلات خاصی روبه رو هستند . در مدرسه فرد نه تنها طرز برخورد به مشکلات و نحوه پیدا کردن راه حل را مي‌آموزد بلکه مطالبی را که به وسیله ی آنها مشکلات زندگی را باید حل کند فرا می گیرد

•تمرین و تکرار

تمرین و تکرار تاثیر انکار ناپذیری بر یادگیری  ما دارد. هرچه تمرین و تکرار بیشتر شود، یادگیری هم بیشتر می شود. اما کمیت و مقدار این چگونه باید باشد بسیار مهم است. بسیاری از آموخته های ما در مدت زمانی کوتاه فراموش می شوند، بنابراین با تمرین و تکرار و سپردن آموخته ها به حافظه بلند مدت زمان فراموشی ما هم دیر صورت می گیرد.

•مكتب هاي يادگيري

•رفتار گرايي

•شناخت گرايي

•رفتارگرايي شناختي

•نظریه های یادگیری

•تئوری ارتباطات عصبی (ثورندايك)

•تئوري انعكاس مشروط  (پاوولف)

•تئوري گشتالت (گشتالت)

•تئوري يادگيري معنادار (آزوبل)

•تئوري شناختي (پياژه)

•تئوري يادگيري اجتماعي (بندورا)

•تئوري فراشناخت

•تئوری ارتباطات عصبی (ثورندايك)

•تئوری انعکاس مشروط  (پاوولف)

•به موجب این تئوری اساس یادگیری بر انعکاس مشروط قرار دارد

•در اين نظريه مشابهت ، تضاد و مجاورت را اساس یادگیری قرار می دهند.

•محرك هاي شرطي در اثر مجاورت با محرك هاي غير شرطي همان عكس العمل محرك غير شرطي را در بر دارد. 

•تئوري گشتالت (گشتالت)

•در اين نظريه بيان مي دارد كه ما ابتدا امور را به صورت كل دريافت مي كنيم و بعد  اجزاي آن را دريافت مي‌نمائيم .

•به عقیده ی آنها تحلیل رفتار یا ادراک و یادگیری به عناصر ساده باعث مبهم شدن معنی آنها و از بین رفتن ارتباط و پیوستگی اشیاء رفتار و یادگیری است

•قوانين مربوط به نظريه گشتالت

1)قانون مربوط به طرح یا کل : ذهن ما وقتی امری را فرا می‌گیرد که آن را در یک طرح یا زمینه ای قرار دهد و به صورت کل سازمان یافته ای در آورد .

2)قانون مشابهت : امور مشابه زودتر در یک طرح و زمینه قرار می گیرد .

3) قانون مجاورت : امور مجاور معمولا در یک طرح و سازمان قرار می گیرند .

4) قانون جهت مشترک : اموری که در یک جهت حرکت کنند و حرکت و تغییر آنها در جهت معین و نسبتا دائمی باشد . معمولا به صورت یک طرح یا سازمان ظاهر می شوند .

5) قانون خاتمه : معمولا در جریان یادگیری فرد میل دارد فعالیت های خود را با موفقیت به پایان رساند . خاتمه نیافتن یادگیری سبب ناراحتی فرد می شود و همین امر او را تحریک می کند تا کار خود را با موفقیت تمام کند . روی همین اصل گفته می شود ذهن آدمی متمایل به تمام کردن و کامل کردن فعالیت های خود در جریان یادگیری است

•تئوري يادگيري معنادار (آزوبل)

از نظر آزوبل معنـا مستــلزم وجود رابطه ميان مواد جديد و مواد قبـلي ( ساخت شناختي) است.

•تئوري يادگيري معنادار (آزوبل)

•ساخت شناختي هر فرد بصورت يك هرم فرضي درست شده است كه در آن كلي ترين مسائل و مفاهيم در رأس هرم قرار دارند ، و مفاهيم و مطالبي كه از كليت و جامعيت كمتري برخوردارند در ميانه هرم ، و بيشترين مقدار اطلاعات جزيي و دانش واقعيتهاي مشخص در قاعده اين هرم واقع هستند . در اين هرم يا سلسله مراتب ساخت شناختي ، هر مطلب از مطالبي كه  پايين تر از آن قرار دارند كلي تر ، انتزاعي تر و خلاصه تر است .وقتي كه اطلاعات و يادگيريهاي فرد در يك زمينه تحصيلي به ميزان قابل ملاحظه اي گستـرش يابد منجر به ايجاد يك چنين هرم ساخت شناختي مي شود .

•تئوري يادگيري معنادار (آزوبل)

مهمترين فن آموزشي مبتني بر نظريه آزوبل استفاده از پيش سازمان‌دهنده هاست ـ مفاهيم بسيار كلي كه پيش از درس ارائه     مي شوند و هدف از آنها به خاطر آوردن دانستني‌هاي مرتبط و روشن كردن روابط ميان مطالب جديد و قبلي است .

•تئوري شناختي (پياژه)

برای پیازه تکامل ذهنی مستلزم دو فرایند است : رشد یا تحول و یادگیری .

رشد فرایندی است اساسی و خود جوش ، اما فرایند یادگیری را می توان ایجاد کرد و محدود به موقعیت های معین است .

•تئوري شناختي (پياژه)

•یادگیری برای پیازه عبارت است از کسب پاسخ های تازه به موقعیت بخصوص

•یادگیری های کودک در زمان معین و بر طبق یک قوای منظم انجام می گیرد و کوشش در جهت تسریع مراحل رشد ذهنی کودکان مفید نیست

•به رغم تاکید پیاژه بر یادگیری اکتشافی و آموزش فردی کنش متقابل کودک با سایر کودکان نیز مورد توجه او بوده است این کنش متقابل میان کودکان به رفع خود مداری در آن‌ها کمک می کند کودک از راه کنش متقابل با همسالان خود به پذیرش نقطه نظر های دیگران موفق می شود

•آموزش باید به نیازهای فردی دانش آموزان و سطح درک و فهم آنان منطبق باشد یعنی نوع تکالیف یادگیری مقدار ان و سرعت یادگیری باید به توانایی های کودکان مختلف مبتنی باشد پس برنامه های درسی را باید بر اساس مراحل رشد ذهنی کودک پی ریزی کرد و در تنظیم آنها کلیه ی خصوصیات مراحل مختلف رشد ذهنی را منظور نمود .

•تئوري يادگيري اجتماعي (بندورا)

•کارکردهای روان شناختی بر حسب یک تعامل دوجانبه بین شخص و عوامل تعیین کننده محیطی تبیین می شوند

•در نظریه ی یادگیری اجتماعی ، عمده ترین نوع یادگیری، یادگیری از راه مشاهده است

•هنگامیکه مشاهده کننده رفتار کسی را مشاهده می کند ، اعمال و رفتار او را به شکل تصویر های ذهنی ، کلامی یا نمادی بر رمز در می آورد که بعد آن تصویرهای ذهنی را هنگام اجرای آن عمل باز می یابد .

•مراحل يادگيري از نظر بندورا

•مرحله توجهی.

•مرحله به یادسپاری یاد داری.

•مرحله تولیدی یا باز آفرینی .

•مرحله انگیزشی .

•تئوري فراشناخت

تعريف يادگيري در روي‌كرد خبر پردازي :

يادگيري ، توانايي انجام ماهرانه يك تكليف است كه شامل : يادآوري هدف‌مند و عملكرد ماهرانه مي باشد.

•شيوه هاي  يادگيري  در فراشناخت

•افزايش يادگيري : رمزگرداني اطلاعات جديد بر حسب طرح‌واره‌هاي قديم كه بيشتر شامل جذب است.

•شكل گيري ساختار: يادگيري طرح‌واره‌هاي تازه مثل : رانندگي در دفعه ي اول كه دشوارترين نوع يادگيري است.

•دقيق شدن : انطباق كامل دانش به يك تكليف ، در اين روش تمرين زياد لازم است. تندترين شيوه ي يادگيري است در واقع دقيق شدن يعني پالايش يك طرح‌واره ي جديد.

•يادگيري از راه قياس : مقايسه ي طرح‌واره ي جديد با قديم. در اين روش بايد ابتدا طرح‌واره ي مناسب يافت شود و در موقعيت جديد به كار رود يعني بر اساس مدل‌هاي قبلي، تجارب تازه ارزيابي و تفسير شوند.

•نظام ياد در نظريه خبر پردازي ( فراشناخت)

در نظريه هاي خبر پردازي فرايندهاي يادگيري ، بياد سپاري و يادآوري در ارتباط با يكديگر مورد مطالعه و بررسي قرار مي گيرند.

•حافظه حسي

•حافظه كوتاه مدت

•حافظه بلند مدت

•حافظه ي حسي

حافظه ي حسي: نخستين مرحله خبر پردازي است كه به آن مخزن حسي يا ثبت حسي نيز مي گويند. در واقع نظام كلي گيردنده‌هاي حسي ما را حافظه حسي مي گويند. اين گيرنده‌ها تأثيرات محرك‌ها را براي 1 تا 3 ثانيه در خود نگاه مي‌دارند و در اين فاصله اطلاعات انتخاب شده به حافظه كوتاه مدت بر اثر توجه فرستاده مي شود و بقيه حذف يا فراموش مي شود . پس نخستين عامل مهم در يادگيري توجه و دقت است.

•حافظه كوتاه مدت

•حافظه كوتاه مدت: اطلاعات در حافظه كوتاه مدت به صورت ( صوتي ، ديداري ، معنايي ) رمز گرداني مي شوند و حدود 30   ثانيه در حافظه كوتاه مدت باقي مي‌ماند كه اگر ( تمرين يا مرور، بسط معنا و سازمان دهي) شوند به حافظه دراز مدت مي روند.

•اطلاعات حافظه كوتاه مدت از دو منبع تغذيه مي شوند: 1- حافظه حسي 2- حافظه دراز مدت.

•حافظه كوتاه مدت را حافظه هشيار نيز مي گويند . زيرا از تمام محتواي آن آگاه هستيم . هم‌چنين به آن حافظه فعال نيز مي گويند. زيرا بطور فعال در ارتباط با اطلاعاتي است كه مي خواهند به حافظه دراز مدت برود . حافظه كوتاه مدت براي رفع نيازهاي آني بكار مي رود و گنجايش آن محدود است:

2+_ 7 قطعه يعني حفظ كردن دو شماره تلفن 7 رقمي از عهده حافظه ما بر نمي‌آيد.

•حافظه دراز مدت

•حافظه دراز مدت: حافظه ي تمام عمر مي باشد . اگر اطلاعات ر مز گرداني و تكرار و معنا دهي شوند به حافظه دراز مدت براي هميشه راه مي يابند.

•انواع حافظه ي دراز مدت

•حافظه رويدادي: خاطرات ، فيلم ذهني

•حافظه معنايي: معنا به صورت گزاره (علي كتاب را خريد) يا طرح واره ( خريدن از فروشگاه) ذخيره مي‌شود.

•حافظه روندي : چگونگي روند انجام يك كار مثل : تعمير كردن ، بازي كردن

گنجايش حافظه دراز مدت نامحدود است و طول مدت نگهداري اطلاعات از چند دقيقه تا تمامي عمر به طول مي انجامد. بزرگترين محدوديت حافظه دراز مدت ، غير فعال بودن آن است كه بازيابي را مشكل مي سازد.

•فرايند هاي حافظه يا شناخت

•مرور: دو كار مي كند: حفظ اطلاعات در حافظه كوتاه مدت و انتقال آنها به حافظه دراز مدت . بهترين روش مرور دسته بندي ويژگيهاي مشترك و همگون سازي پس تكرار و مرور است.

•معنا دهي : استفاده از اطلاعات موجود در طرحواره هاي قبلي براي فهميدن مطالب جديد. اينكار با افزودن جزئيات و شاخ و برگ بيشتر بهتر صورت مي پذيرد.

•سازماندهي : بهترين شيوه يادگيري مطالب پيچيده است كه بر اساس شباهتها و تفاوتها استوار مي باشد

•يادآوري و فراموشي

فراموشي يعني ناتواني در بياد آوردن اطلاعات از حافظه دراز مدت. شايد اطلاعاتي كه فكر مي كنيم فراموش كرده ايم اصلاً به حافظه دراز مدت وارد نكرده ايم پس يادگيري يعني اندوزش اطلاعات در حافظه دراز مدت و فراموشي واقعي يعني از بين رفتن اطلاعات در حافظه دراز مدت.

•علت فراموشي

•علت فراموشي در حافظه حسي: بي توجهي

•علت فراموشي در حافظه كوتاه مدت: گنجايش محدود ( جانشيني اطلاعات جديد بجاي قديم ) ، محواثر ( حذف خود بخودي)

•علت فراموشي در حافظه دراز مدت:

qسركوب يا واپس زدن: ناتواني به ياد آوردن رويدادهاي ناخوشايند (فراموشي هيجاني)

qتداخل : بازداري پس گستر و بازداري پيش گستر

qمشكلات بازيابي: نداشتن سرنخ ها و نشانه ها

 

•راهنمايي هايي به معلمان در استفاده از نظريه ي فراشناخت

•توجه دانش آموزان را به مطالب درسي جلب كنيد.

•به دانش آموزان كمك كنيد تا نكات مهم را از نكات غير مهم جدا كنند و بر مطالب با اهميت تأكيد بورزند

•به دانش آموزان كمك كنيد تا اطلاعات جديد را با آنچه از قبل مي دانند ارتباط دهند

•فرصت تكرار و مرور اطلاعات را به دانش آموزان بدهيد

•موضوعات درسي را به طور سازمان يافته و روشن ارائه دهيد

•بر معني مطالب تأكيد كنيد نه بر حفظ طوطي وار آنها

•توجه دانش آموزان را به مطالب درسي جلب كنيد

•پيش از آغاز درس توجه دانش آموزان را به خود جلب كنيد. با يك سؤال درس خود را شروع كنيد تا كنجكاوي دانش آموزان را برانگيزيد.

•تحرك داشته باشيد، از حركات سر ودست خود استفاده كنيد، از يكنواخت صحبت كردن بپرهيزيد.

•با نزديك شدن به دانش آموزي كه در ضمن تدريس شما حواسش پرت شد، توجه او را به خود جلب كنيد. نام او را صدا بزنيد، و در صورت امكان سؤال ساده اي كه بتواند جوابش را بدهد از او بپرسيد.

•هدف درس را به دانش آموزان بگوييد . فايده و اهميت درس را براي آنها توضيح دهيد.

•از دانش آموزان بپرسيد تا بگويند چرا يادگيري مطالب درس براي آنها مفيد است.

•توجه دانش آموزان را به مطالب درسي جلب كنيد

•از طريق پرسيدن سؤالهايي نظير " اگر... چه اتفاقي مي افتد؟ "‌ كنجكاوي دانش آموزان را تحريك كنيد.

•از امور غير مترقبه استفاده كنيد( مثلاً معلم پيش از تدريس درسي درباره ي فشار هوا مي تواند با زياد باد كردن يك بادكنك باعث تركيدن آن بشود).

•شرايط فيزيكي را با تغيير دادن وضع صندليها يا از راههاي ديگر تغيير دهيد.

•كانالهاي گيرنده ي حسي را از طريق تدريس دروسي كه نياز به لمس كردن ، بوييدن ، يا چشيدن دارند تغيير دهيد.

•تحرك ، حركات بدني ، و صداي خود را تغيير دهيد.

•از رفتارهايي كه موجب حواس پرتي مي شوند ، مانند زدن مداد بر روي ميز يا دست زدن به موهايتان خودداري كنيد.

•جدا سازي نكات مهم  از نكات غير مهم

•مثال :

•هدفهاي آموزشي را در اختيار دانش آموزان قرار دهيد تا از قبل بر آنها معلوم گردد كه چه چيزي را بايد بياموزند مطالبي را كه توضيح مي دهيد با هدفهاي آموزشي مرتبط باشد. « حال مي خواهم به طور دقيق براي شما اطلاعاتي را توضيح دهم كه براي رسيدن به هدف شماره ي يك كه در روي تابلو نوشته شده به آن نياز داريد. »

•وقتي كه به مطلب مهمي مي رسيد، مكث كنيد، از دانش آموزان بخواهيد تا آن را تكرار كنند. آن مطلب را با گچ رنگي بر روي تابلو بنويسيد، يا از دانش آموزان بخواهيد تا آن مطلب را در جزوه يا كتاب خود علامت گذاري كنند.

•ارتباط دادن اطلاعات جديد با
اطلاعات قديم

•مثال :

•پيش نياز ها يا رفتار هاي ورودي را مرور كنيد تا يادگيرندگان اطلاعات مورد نياز براي يادگيري موضوع تازه را به ياد آورند.

•طرح يا نموداري را مورد استفاده قرار دهيد تا از طريق آن رابطه ي ميان آنچه را قبلاً گفته ايد و آنچه را كه بعداً خواهيد گفت نشان دهيد.

•تكاليفي به دانش آموزان بدهيد كه در آن اطلاعات آموخته شده عملاً مورد استفاده قرار گيرند.

•تكرار و مرور

•مثال :

•درس خود را با مرور مختصري از تكاليفي كه دانش آموزان بايد انجام مي دادند آغاز كنيد.

•از آزمون‌هاي مختصر به طور مرتب استفاده كنيد.

•تمرين وتكرار مطالب را به صورت بازي درآوريد، يا از دانش‌آموزان بخواهيد تا با هم كار كنند و همديگر را بيازمايند.

•ارائه مطالب به شكل سازمان يافته

•مثال:

•منظور خود را از آموزش درس به طور كاملاً روشن براي يادگيرندگان توضيح دهيد.

•رئوس مطالب درس را در آغاز درس در اختيار دانش آموزان قرار دهيد، و در صورت امكان آن را بر روي تابلو يا اورهد بنويسيد تا خود به ترتيب آنها را دنبال كنند. وقتي كه دانش آموزان سؤالي مي‌كنند يا توضيحي مي دهند آن را به رئوس مطالب ارتباط دهيد.

•در پايان هر بخش و در پايان درس خلاصه اي از آنچه را كه گفته‌ايد براي يادگيرندگان بازگو كنيد.

•تاكيد بر معناي مطالب

•مثال :

•در آموزش يك كلمه ي تازه به دانش آموزان كمك كنيد تا اين كلمه را به كلمه اي كه قبلاً ياد گرفته اند ربط دهند. كلمه ي " مدور" با كلمه ي " دور" هم ريشه است و معني آن " گرد" است.

•در آموزش مفاهيم باقيمانده، از دانش آموزان بخواهيد اشياء را در مجموعه هاي 2، 3، 4، 5، 6، و 7 تايي دسته بندي كنند و در هر مورد از آنها بپرسيد چه چيزي باقي مي ماند.

روانشناسی یادگیری

 سعدي (عليه الرحمه ):

تلميذ بي ارادت ، عاشق بي زر است  و رونده بي معرفت ، مرغ بي‌پر و عالم بي عمل ، درخت بي بر است و زاهد بي علم ، خانه بي در .

•روانشناسي يادگيري 

•عليرضا مصباح فر

•[e-mail]

•يادگيري

يادگيري يعني ايجاد تغيير نسبتا پايدار در رفتار بالقوه ي يادگيرنده؛ مشروط به آنكه اين تغيير بر اثر اخذ تجربه رخ دهد.

•يادگيري

كاربرد اصطلاح تغيير نسبتا پايدار يا ثابت به اين منظور است كه تغييرات موقتي رفتار را كه حاصل عوامل انگيزشي انطباق حسي – خستگي – يا استعمال داروهاي مخدر هستند از حوزه يادگيري بر كنار كند . از آنجايي كه تغيرات ناشي از اين عوامل موقتي و گذرا هستند آنها را نمي توان به يادگيري نسبت داد . براي مثال ممكن است بر اثر خستگي در رفتار شخص تغييراتي ايجاد شود اما پس از استراحت و رفع خستگي رفتار او به حالت اول باز خواهد گشت .

•يادگيري

كاربرد صحيح اصطلاح رفتار بالقوه يا توان رفتاري حاكي از آن است كه يادگيري بر نوعي ايجاد توانايي در فرد دلالت مي‌كند

•يادگيري

کاربرد اصطلاح تجربه در تعریف یادگیری ،به این نکته تاکید می‌کند که تغییراتی که ناشی از تجربه نیستند ، یادگیری به حساب نمی آیند .

خواندن یک کتاب ، گوش دادن به یک سخنرانی ، زمین خوردن کودک و تفکر درباره یک مطلب همه نمونه هایی از یک تجربه هستند که ممکن است به یادگیری منجرشود.

•انواع یادگیری

•یادگیری علامتی

•یادگیری محرک

•یادگیری زنجیره ای

•یادگیری کلامی یا تداعی

•یادگیری تمیز دادن محرکات

•یادگیری مفهوم

•یاد گیری قاعده و قانون

•یادگیری حل مسئله

•یادگیری علامتی

در این نوع یادگیری که بیشتر با نام یادگیری رفتار بازتابی یا شرطی سازی کلاسیک معروف است ،یاد گیرنده پاسخی شرطی را به یک علامت می آموزد پاسخ ترشح بزاق سگ به صدای زنگ مورد مشخصی از یادگیری علامتی است .وقتی دانش‌آموز یا دانش جو با دیدن سوالات یک آزمون مضطرب می‌شود یا کودک با شنیدن صدای مادر خوشحال می شود یادگیری آن‌ها از نوع یادگیری علامتی است.

•یادگیری محرک -  پاسخ

این نوع یادگیری با دادن پاسخهای دقیق عضلانی به محرک‌هاي  معین مشخص می شود .وقتی راننده اتومبیل با دیدن چراغ قرمز اتومبیل  را متوقف می‌سازد یادگیری او از نوع یادگیری محرک – پاسخ است. زیرا او با دیدن یک محرک معین (چراغ قرمز) به آن یک پاسخ عضلانی مشخص می‌دهد.پاسخ رانده به محرک چراغ قرمز مستلزم فشار‌دادن پا برروی پدال ترمز است

•یادگیری زنجیره ای

یادگیرنده از طریق یادگیری زنجیره ای تعدادی از یادگیری‌های محرک – پاسخ قبلی را به هم پیوند می زند و زنجیره ای از رفتار پیچیده محرک -  پاسخی را می‌آموزد .

برای مثال یادگیری کودکان در مورد مسواک زدن دندان نوعی یادگیری زنجیره ای است .

•یادگیری کلامی یا تداعی كلامي

این نوع یادگیری که زبان آموزی نامیده می شود.بنا بر عقیده ی گانیه نوع بخصوصی از یادگیری زنجیره ای است که در آن حلقه های یادگیری واحد های زبان هستند .مورد ساده یادگیری کلامی فعالیت های کودکان در نامیدن اشیا است که از دو مرحله تشکیل می یابد : نخست پاسخ مشاهده‌ی شیء که کودک را قادر به تشخیص آن شی ء می سازد . دوم محرک درونی که کودک را وادار به نامیدن شیء می کند ، مانند گفتن نام شیء "توپ"وقتی کودک ، علاوه بر نامیدن توپ قادر به نامیدن توپ قرمز نیز هست ،یادگیری او از سه حلقه تشکیل یافته است .

•یادگیری تمیز دادن محرکات

•یادگیری تمیز دادن محرک‌ها شامل دادن پاسخ درست به محرک‌های مختلف است . وقتی کودک می آموزد حیوانات مختلف را با نام درست آنها بنامد . میان محرک‌های مختلف تمیز قائل شده است .

•معلمان وقتی دانش آموزان خود را با نام درست آن‌ها صدا می‌زنند به تمیز دادن محرک‌ها می پردازد .

•یادگیری مفهوم

در یادگیری مفهوم یا مفهوم آموزی یادگیرنده بر حسب خصوصیت انتزاعی محرک‌ها چون رنگ ،شکل و تعداد به آنها پاسخ می دهد سخن دیگر در مفهوم آموزی رفتار یادگیرنده تحت کنترل خصوصیت انتزاعی محرک‌ها  است ، نه تحت کنترل محرک‌هاي  فیزیکی .

برای مثال ،یادگیری مفهوم پستانداران مستلزم پاسخ درست دادن به خصوصیت انتزاعی جانوران پستاندار است نه به تعدادی پستاندار معین.

یادگیری تمیز دادن محرک‌ها  بین ساير محرک‌ها  پیش نیاز مفهوم آموزی محسوب می شود ، زیرا در یادگیری مفهوم یادگیرنده باید بتواند وجوه اشتراک و افتراق محرک ها را از هم تمیز دهد .

•یاد گیری قاعده و قانون

در یادگیری قاعده یا قانون که به آن اصل هم می‌گويند، یاد‌گیرنده دو یا چند مفهوم را به هم ربط می دهد و از آن یک معنی تازه به دست می آورد . در واقع قواعد زنجیره‌ای از مفاهیم هستند .

«فلزات بر اثر حرارت منبسط می شوند»  ، و «5=3+2 » مثال‌هایی از قاعده یا قانون هستند . در این قواعد فلزات ، انبساط ،2،3،5 همه مفهوم هستند .

•یادگیری حل مسئله

در یادگیری حل مسئله یا شکل گشایی ،یاد‌گیرنده با استفاده از قواعد یا اصول به حل مسئله می پردازد . وقتی مسئله حل می‌شود یاد‌گیرنده اطلاعات تازه ای کسب می کند که برای حل کردن مسائل آتی می تواند مورد استفاده او قرارگیرند. حل مسئله مستلزم آن فعالیت درونی و ذهنی است که تفکر نام دارد .  حل مسئله که آخرین و پیچیده ترین نوع یادگیری در نظریه گانیه است .

ارزشیابی برنامه های آموزشی

 

ارزشيابي برنامه هاي آموزشي

عليرضا مصباح فر

[e-mail]

ارزشيابي آموزشي

ارزشيابي آموزشي عبارت است از سنجش كمي و كيفي رشد يا تغييري  كه بر اثر آموزش در يادگيرنده به وجود مي آيد. 

تفاوت ارزشيابي آموزشي و ارزشيابي پيشرفت تحصيلي

ارزشيابي پيشرفت تحصيلي بيشتر بر  بررسي موفقيت فرد تاكيد دارد.

ولي در ارزشيابي آموزشي تاكيد ارزشيابي بر موفقيت برنامه است .

الگوهاي ارزشيابي

الگوي وولف

ارزيابي فراگيران در شروع برنامه آموزشي

ارزيابي فراگيران مدتي پس از آموزش

اجراي كاربندي ها

هزينه ها

اطلاعات تكميلي

روشهاي جمع آوري اطلاعات در ارزشيابي

آزمون  كتبي عيني

مثال :

تاكيد ارزشيابي آموزشي بر كدام مورد است ؟

الف ) فعاليت يادگيرنده     ب) عملكرد معلم

ج) محتواي آموزشي   د)‌نحوه تدريس

روشهاي جمع آوري اطلاعات در ارزشيابي 

خودسنجي عيني احساسات

مثال :

نگرش خود را در هر مورد با انتخاب گزينه هاي كاملا مخالف تا كاملا موافق مشخص نماييد.

علم كمك مي مي كند كه جهان به مكان بهتري براي زندگي تبديل شود

علم ما را برده ماشين مي سازد

علم پيوسته جهان را نابود مي كند

روشهاي جمع آوري اطلاعات در ارزشيابي 

خودسنجي عيني احساسات

1-هر گزاره را به يك مفهوم واحد محدود كنيد. از به كار بردن گزاره هاي پيچيده و يا دو بخشي بپرهيزيد.

2- ساده ترين عبارتي را كه با دقت هر چه بيشتر بيانگر مفهوم مورد نظر باشد به كار بريد.

3- مطمئن شويد هر گزاره معرف يك احساس ، نگرش يا عقيده است ، نه بيانگر يك واقعيت.

روشهاي جمع آوري اطلاعات در ارزشيابي 

خود سنجي عيني اعمال گذشته :

مثال :

هر مورد كه در خصوص شما بيشتر صدق مي كند مشخص نماييد:

هميشه به موقع در محل كار حاضر مي شوم .

به ندرت با تاخير در محل كار حاضر مي شوم .

بعضي وقت ها با تاخير در محل كار حاضر مي شوم .

اغلب با تاخير در محل كار حاضر مي شوم .

روشهاي جمع آوري اطلاعات در ارزشيابي 

خود سنجي عيني اعمال گذشته :

1- در پي كشف واقعيت باشد

2- مفاهيم و عبارتهايي كه در آن به كار رفته كاملا دقيق باشد.

3- قبلا بر روي گروهي به صورت آزمايشي اجرا شده باشد.

روشهاي جمع آوري اطلاعات در ارزشيابي 

آزمون كتبي انشايي

مثال :

جهت كاربردي نمودن آموزش هاي ضمن خدمتدر محيط كار طرحي را پيشنهاد دهيد. پاسخ خود را مستدل نماييد.

روشهاي جمع آوري اطلاعات در ارزشيابي 

آزمون كتبي انشايي

در يك آزمون انشايي خوب يادگيرنده بايد بتواند:

به ماهيت مساله ارائه شده پي ببرد

در پيكره اي از معلومات و دانش خود تجديد نظر كند، واقعيت ها ، اصول يا انديشه هائي را كه به آن مساله ارتباط پيدا مي كند برگزيند.

هر يك از اين واقعيت ها، اصول يا انديشه ها را به ديگري بپيوندد و به صورت مجموعه اي موزون سازمان دهد

پاسخ خود را تهيه كند.

روشهاي جمع آوري اطلاعات در ارزشيابي 

پرسش شفاهي

مشابه آزمون انشايي است ولي فرد پاسخ را به صورت بيان كلامي ارائه مي دهد.

روشهاي جمع آوري اطلاعات در ارزشيابي 

مشاهده طرح ريزي شده با چك ليست يا درجه بندي

مثال :

مشاهده رفتارهاي نشان دهنده پرخاشگري در فرد در محيط واقعي بر اساس چك ليست رفتاري

روشهاي جمع آوري اطلاعات در ارزشيابي 

مشاهده طرح ريزي شده با چك ليست يا درجه بندي

1)‌جنبه معيني از رفتار كه بايد مشاهده شود برگزيده شود.

2) رفتاري كه در هر مقوله قرار مي گيرد دقيقا تعريف شود

3) به مشاهده كنندگان آموزش هاي لازم داده شود.

4) مشاهده تبديل به كميت شود

5) براي سولت ثبت مشاهده ها روش مناسبي به وجود آيد.

روشهاي جمع آوري اطلاعات در ارزشيابي 

گزارش

مثال :‌

گزارشي در مورد فرآنيد وصول بهي هاي مالياتي بنويسيد

روشهاي جمع آوري اطلاعات در ارزشيابي 

نمره گذاري يا درجه بندي توليد

مثال : نمره گذاري يك نامه تايپ شده بر اساس مواردي كه بايد در تايپ رعايت كرد

موارد:

بهترين كاركرد معرف براي مهارتي كه مايل به ارزيابي آن هستيم كدام است؟

چه جنبه هايي از فرآورده مورد نظر بايد مورد ارزيابي قرار گيرد و وزن آن ها در ارزشيابي كلي به چه ميزان است.

روشهاي جمع آوري اطلاعات در ارزشيابي 

مشاهده و درجه بندي كاركرد

مثال : ارزيابي روش تدريس ...

موارد:

جنبه هاي  مطلوب مهارتي كه مايل به ارزيابي آن هستيم كدام است؟

چه كاركردهايي بايد مشاهده شود و وزن هر مورد در ارزيابي كلي چه ميزان است

روشهاي جمع آوري اطلاعات در ارزشيابي 

مشاهده اتفاقي

مثال : مشاهده مهارتهاي اجتماعي فرد

موارد:

فرد مشاهده كننده بايد در زمينه مورد نظر متخصص باشد

عمل مشاهده در محيط واقعي و به گونه اي كاملا طبيعي صورت گيرد.

روشهاي جمع آوري اطلاعات در ارزشيابي 

تست هاي موقعيتي

مثال : آزمون ميزان توانايي فرد در رفع بحران ارتباطي بين افراد.

اين روش آميخته اي از تست و مشاهده است.

منابع تهديد كننده روائي طرح هاي ارزشيابي

عامل تاريخچه

عامل رشد

عامل آزمون

ابزاريابي

اثر رگرسيون آماري

تورش گزينش

تلفات

انتشار يا تقليد كاربندي ها

تضعيف روحيه يادگيرندگان

تعامل ها

• ارزشیابی آموزشی به شیوه سیستمی

نمونه طرح تحقیق

عنوان :

            بررسي راه‌هاي افزايش مهارت‌هاي  اجتماعي دانش‌آموزان دوره ابتدايي شهرستان يزد.

الف- مشخصات پژوهشگر و همكاران طرح :

۱-  نام و نام خانوادگي : عليرضا مصباح‌فر      

۲-   سوابق شغلي :

۳-   سوابق تحصيلات دانشگاهي :

1- مقدمه :

آموزش و پرروش به عنوان سازمان رسمي متولي تعليم و تربيت، رشد دانش‌آموزان را از نظر اعتقادي ، اخلاقي، علمي و آموزشي ، فرهنگي و تربيتي ، اجتماعي ، سياسي و اقتصادي بر عهده دارد. همانگونه كه بيان شد بخشي از اهداف آموزش و پرورش در دوره ابتدايي ، اهداف اجتماعي است كه تحقق اين هدف‌ها منجر به افزايش مهارت اجتماعي دانش‌آموزان خواهد شد.

آموزش و پرورش به عنوان يك نهاد اجتماعي نيازهاي جامعه و افراد جامعه را تامين مي‌نمايد؛ بدين جهت مدرسه به عنوان مهمترين مركز و كانون تحقق اهداف آموزش و پرورش بايد به تعامل با جامعه بپردازد و خود به مثابه خرده سيستم اجتماعي در كنار پرورش مهارتهاي اساسي، كاردكرد توسعه مهارت‌هاي اجتماعي را بر عهده بگيرد؛ تا افراد قابليت‌هاي زندگي اجتماعي را كسب كنند.(تلخابي 1381). به منظور تحقق اهداف علمي و آموزشي محتواي آموزشي ، روش‌هاي تدريس و شيوه‌هاي ارزيابي تدوين شده است ؛ ولي در مورد مهارت‌هاي اجتماعي كمتر توجه شده است. در اين پژوهش سعي بر اين است تا از طريق بررسي رابطه متغير‌هاي مختلف با مهارت‌هاي اجتماعي دانش‌آموزان ، راه‌هايي براي افزايش مهارت‌هاي اجتماعي دانش‌آموزان دوره ابتدايي پيشنهاد گردد.

2- بيان مسئله :

با نگاهي به اهداف آموزش و پرورش در دوره ابتدايي ملاحظه مي‌شود كه اهداف اجتماعي كه براي اين دوره تدوين گرديده است بيش از اهداف علمي آموزشي است؛ به طوري كه در اهداف مصوب ششصدو چهل و هفتمين جلسه شوراي عالي آموزش و پرورش شانزده هدف در بخش اهداف اجتماعي و هشت هدف در بخش اهداف علمي و آموزشي گنجانده شده است. در همين مصوب قيد شده است «مديران ، برنامه ريزان و همه افرادي كه در تعليم و تربيت دانش‌آموزان نقشي بر عهده دارند، مكلفند در برنامه‌ريزي امور، سازماندهي فعاليت‌ها و انجام وظايف مربوط به گونه‌اي عمل نمايند كه تا پايان دوره تحصيلي دستيابي دانش‌آموزان به اهداف تعيين شده ممكن باشد.».

در برنامه‌هاي مدارس ابتدايي بيشتر شاهد محتوا ، فعاليت‌ها و  روش‌هاي افزايش آگاهي و جنبه‌هاي شناختي دانش‌آموزان هستيم  تا افزايش مهارت‌هاي مختلف دانش‌آموزان . حال آنكه نتايج پژوهش‌هاي انجام شده در خارج از كشور نشان داده است كه « مدارسي موفق هستند كه به ايجاد رابطه مناسب بين دانش‌آموزان ، دانش‌آموزان و معلمان و دانش‌آموزان و ساير اعضاي مدرسه كمك مي‌كنند.». (مقني زاده 1381ص3). اين نتايج با يافته‌هاي پژوهش ديگري در خصوص فرهنگ مدرسه در داخل كشور مشابهت دارد. (مقني زاده 1380، چكيده).

كيامنش (1378) معتقد است: «چالش اساسي برنامه درسي عدم ارتباط محتواي آموزشي با زندگي واقعي است.». (تلخابي1381 ص2 ). از طرف ديگر تغييرات اجتماعي و تكنولوژيكي ايجاب مي‌كند تا افراد مهارت‌هاي اساسي  براي زندگي فردي و اجتماعي را كسب كنند.

هدف اصلي آموزش و پرورش در قرن حاضر يادگيري براي زيستن است. (يونسكو 1998). هنر با هم زيستن نيازمند آموزش مهارت‌هاي اجتماعي است تا روابط ميان فردي متعادلي برقرار گردد. «مهارت‌هاي اجتماعي عبارتند از مجموعه توانايي‌هايي كه زمينه سازگاري و رفتار مثبت و مفيد را فراهم مي‌آورند. . اين توانايي‌ها فرد را قادر مي‌سازد تا مسئوليت‌هاي نقش اجتماعي خود را بپذيرد و بدون لطمه زدن به خود و ديگران ، با خواستها ، انتظارات و مشكلات روزانه به ويژه روابط فردي به شكل موثري روبرو شود. ». (تلخابي 1381 ص33 به نقل از طارميان 1378).

از طرفي در بعضي از پژوهش‌ها نشان داده شده است كه بين مهارت‌هاي اجتماعي و دروس رياضي و خواندن در دوره دبستان رابطه وجود دارد . ( رحيم آبادي 1379، چكيده ) . دانش‌آموزاني كه اختلال خواندن و نوشتن دارند  در مهارت اجتماعي پايين تر از گروه سني خود عمل مي‌كنند ( مرويان حسيني 1375، چكيده ) . بين مهارت‌هاي اجتماعي و انجام فعاليت‌هاي ورزشي نيز رابطه وجود دارد. ( سيد زاده نوش آبادي 1380، چكيده).

در بعضي از پژوهش‌ها نيز به رابطه گذراندن دوره پيش دبستاني و مهارت اجتماعي دانش‌آموزان دوره ابتدايي اشاره شده است . ( پاكاريان 1376، سعيدي زاده 1376، فرشاد 1377، چكيده )

با توجه به آنچه بيان شد مساله اين است كه :

چه راه‌‌هايي جهت افزايش مهارت‌هاي اجتماعي دانش‌آموزان دوره ابتدايي شهرستان يزد وجود دارد. در اين پژوهش با بررسي رابطه متغير‌هاي مختلف با مهارت اجتماعي  راه‌كارهايي جهت افزايش مهارت اجتماعي پيشنهاد خواهد گرديد.

 

3- اهميت و ضرورت پژوهش :

الف – اهميت و ضرورت :

·        بخش عمده‌اي از اهداف آموزش و پرورش اهداف اجتماعي است ؛ يافتن راه‌هاي افزايش مهارت‌هاي اجتماعي به تحقق اهداف اجتماعي آموزش و پرورش نيز كمك خواهد كرد.

·        تحقيقات مختلف نشان مي‌دهد كه هوش شناختي فقط عامل بيست درصد از موفقيت  افراد در زندگي است و هوش هيجاني عامل مهمتري براي موفقيت افراد در زندگي است . ( مقني زاده 1382 .‌مقاله ) . مهارت‌هاي اجتماعي بخش عمده‌اي از هوش هيجاني است؛ لذا يافتن راه‌هاي افزايش مهارت‌هاي اجتماعي منجر به يافتن راه‌هايي براي پرورش هوش هيجاني و بالتبع موفقيت دانش‌آموزان خواهد شد.

·        موضوع ذكر شده جزء اولويت‌هاي پژوهشي سال 1382 سازمان آموزش و پرورش استان يزد نيز است.

ب- كاربردهاي احتمالي نتايج :

·        برنامه ريزان : جهت تنظيم محتواي برنامه‌ها، شيوه‌هاي اجرايي برنامه و ... مي‌توانند از  راههاي پيشنهاد شده استفاده نمايند.

·        مديران اجرايي : مي‌توانند در فعاليتها از نتايج پژوهش استفاده كنند.

·        ارزيابان : ارزيابان نيز مي‌توانند از ابزارهاي به كار رفته در پژوهش براي بررسي ميزان تحقق اهداف اجتماعي آموزش و پرورش در دوره ابتدايي بهره گيرند. 

4- عناوين پژوهش‌هاي انجام شده پيرامون مساله مورد نظر در داخل و خارج از كشور :

احمدي ، شمس الدين . بررسي رابطه كيفيت دلبستگي كودك به مادر با تحول مهارت‌هاي اجتماعي و نوع مقابله با تنيدگي در كودكان پيش دبستاني، شوراي تحقيقات آموزش و پرروش استان قم، 1380

·        پاكاريان ، سارا . تحليل برنامه دوره آمادگي و تاثير آن در پيشرفت تحصيلي و رشد اجتماعي دانش‌آموزان دوره ابتدايي شهر اصفهان . پايان نامه دكترا به راهنمايي عزت الله نادري دانشگاه تربيت معلم تهران، 1376

·        تلخابي ، محمود . سنجش ميزان مهارت‌هاي اجتماعي دانش‌آموزان و عوامل موثر بر آن ( پايه پنجم دوره ابتدايي سال تحصيلي 81-80 استان زنجان . شوراي تحقيقات آموزش و پرورش استان زنجان ، 1381

·        رحيم آبادي ، حسين. بررسي رابطه بين مهارت‌هاي اجتماعي و پيشرفت تحصيلي در دروس رياضي و خواندن در گروهي از دانش‌آموزان عادي كلاس‌هاي چهارم و پنجم دبستان شهر شيراز . پايان نامه كارشناسي ارشد علوم تربيتي به راهنمايي اصغر رضويه ، دانشكده تحصيلات تكميلي دانشگاه شيراز، 1379

·        سعيدي زاده ، محمد. رابطه آموزش دوره آمادگي با رشد اجتماعي دانش‌آموزان پايه اول و دوم مدارس ابتدايي دولتي تهران ، پايان نامه كارشناسي ارشد به راهنمايي محمود مهر محمدي . دانشگاه تربيت مدرس، 1376

·        سيد زاده نوش آبادي ، سادات ، بررسي ارتباط بين رشد حركتي و رشد اجتماعي در دانش‌آموزان دختر ورزشكار و غير ورزشكار سوم راهنمايي منطقه 6 تهران . پايان نامه كارشناسي ارشد رشته تربيت بدني به راهنمايي احمد فرخي . دانشكده تربيت بدني و علوم ورزشي دانشگاه تهران، 1380

·        مرويان حسيني ، رضا . مقايسه مشكلات رواني، مهارت اجتماعي و عزت نفس دانش‌آموزان با اختلالات خواندن و نوشتن با دانش‌آموزان عادي . پايان نامه كارشناسي ارشد به راهنمايي شكوه نوابي نژاد. دانشگاه تربيت معلم تهران، 1376

 

Herbert, Michael. Standardized cognitive assessment and social skill deficits: teach school or teach life . utah learning resource center 2000

Miller,Davalee. Effective strategies for student success social skills. www.usu.edu  2003 

 

5- اهداف :

هدف كلي :

تعيين راه‌هاي افزايش مهارت‌هاي اجتماعي دانش‌آموزان دوره ابتدايي شهرستان يزد.

اهداف جزئي :

·        تعيين راه‌هاي افزايش مهارت‌هاي اجتماعي دانش‌آموزان دوره ابتدايي شهرستان يزد مرتبط با ويژگيهاي دانش‌آموز

·        تعيين راه‌هاي افزايش مهارت‌هاي اجتماعي دانش‌آموزان دوره ابتدايي شهرستان يزد مرتبط با محيط آموزشي

·        تعيين راه‌هاي افزايش مهارت‌هاي اجتماعي دانش‌آموزان دوره ابتدايي شهرستان يزد مرتبط با فعاليت‌هاي مدرسه‌اي .

6- سوال‌ها يا فرضيه‌هاي پژوهشي :

1.       بين گذراندن دوره آمادگي و مهارت اجتماعي دانش‌آموزان دوره ابتدايي شهرستان يزد رابطه مثبت وجود دارد.

2.       بين شركت دانش‌آموزان دوره ابتدايي شهرستان يزد در فعاليت‌هاي گروهي و مهارت اجتماعي آنها رابطه مثبت وجود دارد.

3.       بين وضعيت بدني دانش‌آموزان دوره ابتدايي شهرستان يزد مهارت اجتماعي آنها رابطه  وجود دارد.

4.       بين پيشرفت تحصيلي  دانش‌آموزان دوره ابتدايي شهرستان يزد و مهارت اجتماعي آنها رابطه مثبت وجود دارد.

5.       بين امكانات مدرسه جهت انجام فعاليت‌هاي گروهي و مهارت اجتماعي دانش‌آموزان دوره ابتدايي شهرستان يزد رابطه وجود دارد. 

6.       بين مهارت اجتماعي دانش‌آموزان دوره ابتدايي شهرستان يزد در شهر و روستا تفاوت وجود دارد.

7.        بين مهارت اجتماعي دانش‌آموزان دوره ابتدايي شهرستان يزد با توجه به نوع مدرسه  تفاوت وجود دارد.

8.       بين مهارت اجتماعي دانش‌آموزان دوره ابتدايي شهرستان يزد با توجه به پايه تحصيلي  تفاوت وجود دارد.

9.       بين مهارت اجتماعي دانش‌آموزان دختر و پسر دوره ابتدايي شهرستان يزد  تفاوت وجود  دارد.

10.   بين مهارت اجتماعي دانش‌آموزان دوره ابتدايي شهرستان يزد و ويژگيهاي خانوادگي آنها رابطه وجود دارد.

 نوع و نقش متغيرها :

متغير‌هاي مستقل (ملاك ) : گذراندن دوره آمادگي ، وضعيت بدني دانش‌آموز ، ميزان شركت دانش‌آموز در فعاليت‌هاي گروهي، پيشرفت تحصيلي دانش‌آموز، امكانات مدرسه.

متغير‌هاي تعديل كننده :  پايه تحصيلي ، محل زندگي دانش‌آموز (شهر و روستا)، نوع مدرسه، جنسيت دانش‌آموز . ويژگيهاي خانوادگي 

متغير وابسته (پيش بين) : مهارت اجتماعي

تعريف عملياتي متغيرها:

مهارت اجتماعي : مهارت اجتماعي مجموعه توانايي‌هايي است كه زمينه سازگاري و رفتار مثبت و مفيد را فراهم مي‌آورد و موجب مي‌شود فرد با پذيرش مسؤوليت‌هاي خود روابط بين فردي را شكل دهد.  به منظور سنجش مهارتهاي  اجتماعي دانش‌آموزان دوره ابتدايي شهرستان يزد در اين پژوهش  از يك سياهه رفتار شامل 40 گويه عيني رفتاري است كه در مقياسي كه از يك تا ده نمره گذاري خواهد شد استفاده مي‌شود.

گذراندن دوره آمادگي : دوره آمادگي دوره يكساله آموزشي است كه قبل از آموزش رسمي دانش‌آموز در كلاس اول ابتدايي انجام مي‌شود. در اين پژوهش با يك سوال بسته پاسخ گذراندن يا نگذراندن دوره آمادگي سوال مي‌شود.

وضعيت بدني : منظور از وضعيت بدني شاخص توده بدني است كه با استفاده از تقسيم وزن فرد به كيلوگرم بر مجذور قد فرد به متر به دست مي‌آيد . شاخص بين 20 تا 25 در حد طبيعي است. قد و وزن دانش‌آموز اندازه‌‌گيري و در پرسشنامه درج مي‌گردد.

فعاليت‌هاي گروهي : فعاليت‌هاي گروهي در اين پژوهش شامل فعاليت‌هاي فرهنگي از قبيل گروه سرود ، تاتر ، مطالعه و كتابخواني،  فعاليت‌هاي ورزشي و فعاليت‌هاي مذهبي مي‌شود كه شركت يا عدم شركت دانش‌آموز در هر فعاليت گروهي در پرسشنامه به شكل سوال بسته پاسخ مورد سوال قرار مي‌گيرد.

پيشرفت تحصيلي دانش‌آموز : پيشرفت تحصيلي دانش‌آموز در اين پژوهش با نمرات نوبت اول دانش‌آموز در دروس فارسي (خواندن)  ، ديكته و انشا ( نوشتن ) و رياضيات و ميانگين نمرات دانش‌آموز در نوبت اول سال تحصيلي 83-82 مورد سنجش قرار مي‌گيرد.

امكانات مدرسه : در اين پژوهش امكانات مدرسه به منظور انجام فعاليت‌هاي گروهي از قبيل : كتابخانه ، زمين يا سالن ورزشي ، نمازخانه يا سالن اجتماعات و آزمايشگاه يا كارگاه  مورد نظر است.

محل زندگي دانش‌آموز: ‌در اين پژوهش محل زندگي دانش‌آموز از فيلد محل آموزشگاه از فرم‌هاي اطلاعاتي مدارس تحت عنوان شهر و روستا تعيين مي‌شود .

نوع مدرسه : منظور از نوع مدرسه در اين پژوهش مدرسه عادي دولتي يا مدرسه غير انتفاعي است؛ كه از فيلد نوع مدرسه از فرم‌هاي اطلاعاتي مدارس تعيين مي‌شود.

پايه تحصيلي : از پايه اول تا پنجم را شامل مي‌شود.

جنسيت : شامل جنسيت پسر يا دختر است  كه با يك سوال بسته پاسخ در پرسشنامه سوال مي‌شود.

ويژگيهاي خانوادگي در اين پژوهش شامل تعداد اعضاي خانواده  و  رتبه تولد دانش‌آموز است.

7- ابزارهاي اندازه‌‌گيري :

ابزار اندازه‌‌گيري در اين پژوهش شامل دو بخش است . بخش اول به صورت پرسش‌هاي بسته پاسخ به منظور بررسي متغير‌هاي مستقل ( ملاك ) شامل : گذراندن دوره آمادگي ، وضعيت بدني دانش‌آموز ، ميزان شركت دانش‌آموز در فعاليت‌هاي گروهي، پيشرفت تحصيلي دانش‌آموز، امكانات مدرسه، ، نوع مدرسه، جنسيت دانش‌آموز و ويژگيهاي خانوادگي شمال تعداد افراد خانواده و رتبه تولد است. بخش دوم شامل سياهه رفتار‌هاي عيني شامل 40 گويه عيني رفتاري در چهار بخش رفتار‌هاي مربوط به خود، رفتارهاي مربوط به كار، رفتارهاي مربوط به همسالان و رفتار مربوط به محيط است ؛ كه هر بخش شامل ده گويه عيني رفتاري است . اين سياهه رفتار در طيف ده نمره‌اي پيوسته توسط معلم كلاس براي هر دانش‌آموز تكميل مي‌گردد. (هربرت 2000 تاكيد مي‌نمايد جهت سنجش رفتار‌هاي دانش‌آموزان بهترين افراد، معلمان دانش‌آموزان هستند.).

به اين منظور معلماني كه قرار است سياهه رفتار را تكميل كنند در دوره آموزشي چند ساعته شركت مي‌كنند تا  با شيوه  اندازه‌‌گيري و تكميل فرم‌هاي سياهه رفتار آشنايي پيدا كنند . در ضمن به اينگونه شيوه نمره‌گذاري يكنواخت تر خواهد شد.

مهارت اجتماعي دانش‌آموز در هر بخش به طور جداگانه نمره گذاري خواهد شد و مجموع نمرات دانش‌آموز در بخش‌هاي گوناگون به عنوان نمره مهارت اجتماعي او خواهد بود . با توجه به اينكه اندازه‌‌گيري در يك طيف ده نمره‌اي پيوسته صورت مي‌گيرد مقياس اندازه‌‌گيري از نوع فاصله‌اي است.

مقياس اندازه‌‌گيري گذراندن دوره آمادگي ، شركت در فعاليت‌هاي گروهي ، جنسيت ، محل زندگي، نوع مدرسه، پايه تحصيلي و امكانات مدرسه اسمي ( طبقه‌اي ) است .

مقياس اندازه‌‌گيري متغير پيشرفت تحصيلي از نوع فاصله‌اي است. مقياس اندازه‌‌گيري وضعيت بدني از نوع نسبتي است.

روايي و پايايي ابزار اندازه‌‌گيري :

روايي (validity) ابزار اندازه‌‌گيري از طريق روايي محتوايي و تطبيق گويه‌هاي رفتاري با مهارت‌هاي اجتماعي  و اهداف اجتماعي آموزش و پرورش دوره ابتدايي و در ضمن نظر صاحب‌نظران حوزه علوم اجتماعي و روانشناسي تربيتي مورد بررسي قرار خواهد گرفت.

 به لحاظ اينكه ابزار اندازه‌گيري  از بخش‌هاي مختلف تشكيل شده است، پايايي (reliability ) آن از روش دو بار اجرا (test-retest) به فاصله يك هفته بر روي يك گروه سي نفري دانش‌آموزان دوره ابتدايي مورد بررسي قرار خواهد گرفت.

8- داده‌هاي مورد نياز :

داده‌هاي مورد نياز در اين پژوهش شامل : نمره مهارت اجتماعي دانش‌آموز، وضعيت گذراندن دوره آمادگي ، پايه تحصيلي ، جنسيت ، وضعيت عضويت در فعاليت‌هاي گروهي ، وضعيت بدني ، نوع مدرسه ، محل مدرسه، وضعيت امكانات مدرسه مي‌شود.

 

9- جامعه آماري :

جامعه آماري در اين پژوهش شامل  دانش‌آموزان مدارس عادي دولتي و غير انتفاعي دوره ابتدايي ناحيه يك و دو آموزش و پرورش استان يزد است. دانش‌آموزان مدارس شاهد جزء جامعه آماري محسوب نمي‌شود. حجم جامعه آماري به تفكيك ناحيه آموزش و پرورش ، محل آموزشگاه و نوع آموزشگاه به شرح جدول ذيل است .

		ناحيه يك			ناحيه دو			جمع
		عادي دولتي		غير انتفاعي	عادي دولني		غير انتفاعي
		شهري	روستايي	شهري	شهري	روستايي	شهري
پسر	اول	1813	107	207	1546	148	437	4258
	دوم	1634	89	171	1318	150	401	3763
	سوم	1775	85	179	1457	143	394	4033
	چهارم	1821	81	172	1552	148	377	4151
	پنجم	1968	99	177	1591	197	390	4422
	جمع	9011	461	906	7464	786	1999	20627
دختر	اول	1741	86	153	1370	144	312	3806
	دوم	1622	93	133	1373	146	284	3651
	سوم	1627	100	124	1423	119	259	3652
	چهارم	1770	92	128	1446	127	229	3792
	پنجم	1967	107	133	1543	158	229	4137
	جمع	8727	478	671	7155	694	1313	19038
	جمع كل	17738	939	1577	14619	1480	3312	39665

 

 

10- حجم نمونه :

حجم نمونه با استفاده از جدول مورگان كه براي تعيين حجم نمونه از روي حجم جامعه در تحقيقات پيمايشي استفاده مي‌شود ، تعيين شده است. حجم نمونه در اين پژوهش با توجه به حجم جامعه برابر با 380 نفر است.

11- روش نمونه‌‌گيري :

نمونه‌‌گيري در اين پژوهش به شيوه خوشه‌اي تصادفي انجام مي‌گيرد . با توجه به تراكم دانش‌آموز در كلاس در شهرستان يزد حدودا 25 كلاس به عنوان خوشه‌ها انتخاب مي‌شوند كه حجم دانش‌آموزان اين كلاس‌ها برابر با 380 نفر خواهد بود. با توجه به نسبت دانش‌آموزان روستايي از كل حجم جامعه و حجم دانش‌آموزان غير انتفاعي از كل حجم جامعه 30 نفر دانش‌آموز مدارس روستايي (تقريبا 3 كلاس ) و 36 نفر دانش‌آموز مدارس غير انتفاعي ( تقريبا دو كلاس ) انتخاب خواهند شد و مابقي از مدارس عادي دولتي شهري انتخاب خواهند شد.

12- روش پژوهش:

روش پژوهش از نوع زمينه يابي پيمايشي (survey) است. در اين پژوهش پس از انتخاب گروه نمونه و آموزش معلمان به منظور اجراي ابزار اندازه‌‌گيري براي هر كدام از دانش‌آموزان به طور جداگانه پرسشنامه و سياهه رفتار كه شامل گويه‌هاي عيني از رفتار است تكميل شده و سپس به بررسي رابطه بين متغيرهاي مختلف و مهارت اجتماعي دانش‌آموزان و بررسي تفاوت بين مهارت اجتماعي دانش‌آموزان در متغير‌هاي طبقه‌اي مختلف پرداخته خواهد شد. با استفاده از نتايج آزمون‌هاي فرضيه‌ها و تحليل نتايج پژوهش به پيشنهادهايي در خصوص راه‌هاي افزايش مهارت‌هاي اجتماعي دانش‌آموزان دوره ابتدايي خواهيم پرداخت.

13- روش‌هاي تجزيه و تحليل آماري :

به منظور توصيف داده‌هاي حاصل از پژوهش به فراخور مقياس اندازه‌‌گيري متغير‌ها از شاخص‌هاي آمار توصيفي ( ميانگين ، نما ، انحراف معيار ، دامنه تغييرات ، جداول فراواني و فراواني درصدي ) استفاده خواهد شد.

به منظور آزمون فرضيه‌هاي پژوهشي از آزمونهاي آمار استنباطي به شرح ذيل استفاده خواهد شد ( لازم به ذكر است با توجه به مقياس اندازه‌گيري متغير وابسته ( پيش بين) كه فاصله‌اي است از آزمون‌هاي پارامتريك استفاده خواهد شد. )

فرضيه اول : آزمون t  مستقل

فرضيه دوم: آزمون تحليل واريانس چند راهه

فرضيه سوم: همبستگي پيرسون

فرضيه چهارم: همبستگي پيرسون

فرضيه پنجم : تحليل واريانس چند راهه

فرضيه ششم : آزمون t  مستقل

فرضيه هفتم : آزمون t  مستقل

فرضيه هشتم : تحليل واريانس يك راهه

فرضيه نهم : آزمون t  مستقل

فرضيه دهم: همبستگي پيرسون  و اسپيرمن

در ضمن به منظور سهم هر كدام از متغير‌ها در رابطه با متغير وابسته ( پيش بين) از تحليل رگرسيون لجستيك  چند متغيره استفاده خواهد شد.

14 - مراحل اجراي پژوهش (زمان بندي اجرايي پژوهش ) :‌

رديف	مرحله اجرا	زمان
1	برآورد روايي و پايايي ابزار پژوهش	يك ماه
2	آموزش معلمان به منظور استفاده ابزار پژوهش	يك ماه
3	اجراي ابزار و جمع بندي نتايج	سه تا چهار ماه
4	تدوين گزارش نهايي پژوهش	سه ماه

 

روش تحقیق - کلاس کارشناسان آموزش

 

•روش تحقيق

•عليرضا مصباح فر

•[e-mail]

•اهميت پژوهش

•هر گونه توسعه د ربستر تحقيق امكان پذير است

•در كشور هاي  عقب مانده R

•در كشورهاي در حال توسعه R=D

•در كشور هاي توسعه يافته R>D

•مباني حل مشكلات

•تجربه

•نظر صاحب نظران

•قياس

•استقرا

•روش علمي

•مراحل روش علمي

•بيان مساله

•تدوين فرضيه

•جمع آوري اطلاعات

•مشاهده ، آزمون ،‌تجربه

•تهيه طرح پژوهشي

•تهيه ابزار اندازه گيري

•انتخاب آزمون آماري مناسب

•مشخص كردن رابطه بين فرضيه هي پژوهش و آزمون آماري

•بيان قانون

•پيش بيني نتايج پژوهش براي موقعيت هاي جديد

•تدوين تئوري

•هدف هاي روش علمي

•كشف روابط بين پديده ها

•تبيين پديده ها و روابط

•پيش بيني رويدادها

•كنترل اثرات رويدادها

•مفهوم پژوهش

•فرهنگ معين :‌درست كردن ،‌رسيدن ، رسيدگي ، مطالعه ،‌حقيقت و واقعيت.

•از نظر روش شناسي :‌كاربرد روش هاي علمي در حل يك مساله يا پاسخگويي به يك سوال

•جان بست :‌پژوهش درااي فرآيند رسمي تر و عميق تر (در اجرا ) نسبت به روش علمي است.

•جان ديوئي :‌تحقيق عبارت است تغيير كنترل شده يك موقعيت غير ثابت نامعين ، به موقعيتي كه از لحاظ ويژگيها و روابط كاملا معين و ثابت است.

•كرلبنجر : پژوهش علمي راه مطالعه نظامدار ، كنترل شده تجربي و انتقادي يك يا چند قضيه فرضي در باره روابط احتمالي بين پديده هاي طبيعي است.

•ويژگيهاي پژوهش علمي

•پژوهش علمي :

•يك امر نظامدار است

•يك امر عيني است

•تعميم پذير است

•تكرار پذيراست

•تجربي است

•ويژگيهاي پژوهش علمي (ادامه)

•افزايشي است

•با دقت طلبي همرا ه هست

•داشتن شهامت

•صبر و شكيبايي

•تخصص طلبي

•استفاده از تعاريف عملياتي

•ملاحظات اخلاقي در پژوهش

•جلب رضايت مستقيم و آگاهانه شركت كنندگان

•حفظ اسرار شخصي و ناشناس ماندن افراد

•محرمانه بودن اطلاعات

•مسووليت پذيري پژوهش گر

•انواع پژوهش ازنظراجرا

•پژوهش هاي آكادميك

•اقدام پژوهي ( پژوهش در عمل )

•روش هاي آميخته .

•انواع پژوهش

•تحقيقات بنيادي و پايه اي

•تحقيقات كاربردي

•مطالعات موردي

•مراحل تهيه طرح تحقيق

•موضوع تحقيق

•مقدمه

•بيان مساله

•بيان ضرورت و اهميت تحقيق

•بيان اهداف تحقيق

•بيان فرضيه ها يا سوالهاي پژوهشي

•تعاريف عملياتي واژه ها

•مراحل تهيه طرح تحقيق ( ادامه)

•روش تحقيق

•تعريف جامعه

•تعيين حجم نمونه و شيوه نمونه گيري

•داده هاي مورد نياز

•ابزار اندازه گيري اطلاعات

•روايي و پايايي ابزار اندازه گيري

•شيوه تجزيه و تحليل اطلاعات

•موضوع تحقيق

عوامل موثر در انتخاب موضوع تحقيق :‌

•كنجكاوي انسان

•نياز و ضرورت

•بضاعت علمي

•تجربه

•محدوديت ها

•موضوع تحقيق

ويژگيهاي موضوع تحقيق:

qموضوع تحقيق بايد نو و تازه باشد

qاولويت داشته باشد

qخيلي كلي و خيلي جزدي نباشد

qقابليت اجرا داشته باشد (داشتن بضاعت علمي ، پيش بيني مشكلات و محدوديت ها )

qمختصر و گويا باشد

qاز بديهيات نباشد

•مقدمه

•در ارتباط با موضع پژوهش باشد

•واضح و روشن باشد

•به تبيين موضوع پژوهش پرداخته باشد

•مساله پژوهش

•مساله روشن و بدون ابهام بيان شود.

•مساله پژوهش مستند و مستدل باشد.

•بر پايه حد اقل 5 پژوهش قبلي باشد.

•مساله تحقيق قابل بررسي و پاسخ‌گويي باشد.

•مثال نامناسب :‌آيا والدين آزاد انديش فرزندان خوبي تربيت مي كنند.

•مساله تحقيق نبايد مستلزم داوريهاي اخلاقي باشد.

•ضرورت و اهميت تحقيق

•چرا بايد اين تحقيق انجام شود ؟ ( اگر اين تحقيق انجام نشود چه اتفاقي مي افتد )‌

•نتايج اين تحقيق براي برنامه ريزان چه كاربردي دارد.

•اهداف پژوهش

•هدف كلي

•اهداف فرعي

•اهداف بايد روشن و واضح باشد.

•اهداف پژوهش با موضوع و مساله پژوهش مرتبط باشد

•اهداف با عبارت درستي بيان شود.

•فرضيه

•يك جواب فرضي و يا حدس زيركانه در باره چگونگي روابط بين چند متغير .

•منابع فرضيه :‌

•تجارب گذشته

•تئوريهاي موجود

•خلاقيت محقق

•ملاك هاي تدوين فرضيه

•فرضيه به شكل جمله خبري – روشن و بدون ابهام بيان شود.

•فرضيه بايد قدرت تبيين داشته باشد.(عقلاني ، منطقي و قابل توجيه باشد).

•بايد رابطه بين دو يا چند متغير را بيان كند.

•بايد قابل آزمون باشد.

•با اصول كلي دانش موجود و حقايق شناخته شده هماهنگ باشد.

•انواع فرضيه

•فرضيه جهت دار (يك دامنه )

•مثال: بين ميزان هوش دانش آموزان و پيشرفت تحصيلي آنها رابطه مثبت وجود دارد.

•فرضيه بدون جهت ( دو دامنه )

•بين طبقه اجتماعي افراد و ميزان عزت نفس آن ها رابطه وجود دارد.

•سوال پژوهشي

•چه موقع به جاي فرضيه سوال پژوهشي مطرح مي كنيم ؟‌

هر گاه منابع موجود ، تجارب پژوهشگر و .... به اندازه اي محدود هست كه امكان حدس زيركانه و خردمندانه در مورد مساله پژوهش وجود ندارد به جاي  فرضيه كه با عبارت خبري بيان مي شود ، از سوال پژوهشي استفاده مي شود.

به عنوان مثال :

آيا زندگي كردن افراد در خانواده با ميزان عزت نفس آن ها رابطه دارد؟‌

•تعريف عملياتي متغيرها

•تعريف با استفاده از مثال

•تعريف با استفاده از جنس (‌كل )‌و وجه تميز

•تعريف با استفاده از قيد و شرط

•تعاريف عملياتي  (كاربردي):

تعريف سنجشي

تعريف آزمايشي

 

•انواع روشهای پژوهش

•عليرضا مصباح فر

•[e-mail]

•انواع روشهای تحقیق

بطور کلی روش های تحقیق را می توان با توجه به  چهار  ملاک تقسیم بندی کرد:

الف ) انواع تحقیقات علمی بر اساس هدف

تحقيق بنيادي

تحقیق کاربردی

تحقیق عملی یا اقدام پژوهشی

•این نوع پژوهش بیشتر به موضوعات نظری صرف می پردازد.
پژوهشگر برای ارضاءحس جستجوگری خود دست به پژوهش می زند تا به دائره دانسته های خود بیفزاید . بسیاری از نظریه های علمی محصول این گونه پژوهش ها هستند
هدف آن توسعه مجموعه دانسته ها ی موجود درباره اصول و قوانین علمی است.

•هدف تحقیقات کاربردی توسعه دانش کاربردی در یک زمینه خاص است دستیابی به اطلاعاتی که بتوان از آنها استفاده نمود یا بوسیله آن مشکلی را حل کرد یا راه حل مسئله ای را بدست آورد.

•پژوهشی که در آن پژوهشگر به دنبال دست یابی به یافته هایی است که بتوان به سرعت از آن در سطح محدودی استفاده نمود و مشکلات مقطعی را حل نمود .

•ب ) انواع تحقیقات علمی بر اساس نحوه گردآوری داده ها

•انواع پژوهش های توصیفی

•داده های لازم برای تحقیق مربوط به رویدادها و وقایع گذشته است که از قبل وجود دارد.
اما در پژوهش های توصیفی و آزمایشی خود پژوهشگر باید به تولید داده ها بپردازد .

•در تحقیق آزمایشی به منظور برقراری رابطه علّی و معلولی میان دو یا چند متغیّراز طرح های آزمایشی استفاده می شود.

•ج ) تحقیقات میدانی و کتابخانه ای

تحقیق میدانی آن است که بر روی پدیده های عینی صورت گیرد اما تحقیق کتابخانه ای آن است که بر روی متون علمی انجام می شود و از منابع مکتوب استفاده می کند

ابزار جمع آوری در تحقیقات میدانی مصاحبه ، مشاهده و پرسشنامه است ولی ابزار تحقیق کتابخانه ای فیش است

•پژوهش کیفی
پژوهش کمی

پژوهش کمی بیشتر به نتایج آماری ارائه شده بوسیله اعداد تکیه دارد
پژوهش کیفی بر توصیف های روایتی و تشریحی تأکید دارد.

•جامعه آماري

•همان جامعه اصلي است که از آن نمونه اي نمايا(معرف) بدست مي آيد.

•حجم نمونه

تعدادافرادي که باآنها مصاحبه انجام مي شوديا به آنها پرسشنامه داده مي شود ويا ساير روشهاي گردآوري اطلاعات برآنها اعمال مي شود.

•عوامل مرتبط با حجم نمونه

•نيروي انساني

•دقت کارفرما

•حساسيت موضوع

•هزينه پژوهش

•واريانس جامعه

•نمونه

بخشي از جامعة آماري است كه به منظور بررسي موضوعي معين انتخاب مي‌شود تا نتايج بدست آمده از بررسي نمونه اي بر اساس درجة اطميناني معين به جامعة آماري تعميم داده شود.

•نمونه گيري

به شيوه و نحوة انتخاب نمونه ها از جامعة آماري اطلاق ميشود و اين شيوه ها دو دسته اند.

•احتمالي

•غير احتمالي

•احتمالي

•تصادفي ساده SIMPLERANDOM

• تصادفي سيستماتيك SYSTEMATIC

• طبقه بندي شده CLASSIFIED

• خوشه اي CLUSTER

•روش هاي نمونه گيري احتمالي

1- نمونه گيري تصادفي(Random):

هريک ازاجزاء جامعه آماري داراي شانس برابردرجاي يافتن درجمعيت نمونه دارند.اين نمونه گيري به صورت دقيق انجام مي شود ومحقق ازهرکسي سوال نمي پرسد.

1-1- تصادفي ساده: قرعه کشي به اندازه حجم نمونه

1-2- تصادفي سيستماتيک: انتخاب اولين فردبرحسب مبناي قرعه کشي(ازبين نفرات اول) وسپس ادامه براساس فرمول N/n به منظور تعيين فاصله

 

•روش هاي نمونه گيري احتمالي

2- نمونه گيري طبقه اي:

شرايط استفاده:

   - نبود ساخت همگن ومتجانس ووجوداجزاء متعدد درجامعه(جامعه دانشگاهي:کارمند،دانشجو،استاد و..)

    - توزيع پرسشنامه براساس نمونه گيري تصادفي

انواع:

   متناسب: تعداد نمونه به اندازه نسبت آن طبقه درکل جامعه

   نا متناسب: نمونه يکسان از تمام طبقات

فرمول محاسبه:

حجم نمونه مقتضي* کل جامعه آماري/تعدادفراواني طبقه موردنظر

•روش هاي نمونه گيري احتمالي

3- نمونه گيري خوشه اي:

شرط استفاده:

  - وجود جامعه همگن وگسترده(منطق وسيع)

  - زمانيکه ارائه پرسشنامه به تمامي اشخاص يک خوشه مد نظرباشد(همانند:مدارس يک استان يا مدارس يک شهر)

•غير احتمالي

•اتفاقي ACCIDENTAL

• سهميه اي(QUOTA)

• دردسترس(AVAILABILITY)

•روش هاي نمونه گيري غير احتمالي

1- نمونه گيري اتفاقي ساده:

شرايط:

  - موضوعات حساس

  - عدم شناخته شدن پاسخگو

  - توزيع پرسشنامه به افراد براساس تشخيص محقق

•روش هاي نمونه گيري غير احتمالي

2- نمونه گيري سهميه اي:

شرايط استفاده:

  - مشخص بودن ساخت جامعه

  - اختصاص حجم نمونه به نسبت هريک از طبقات

  - توزيع پرسشنامه براساس نمونه گيري اتفاقي

فرمول محاسبه:

حجم نمونه مقتضي* کل جامعه آماري/تعدادفراواني طبقه موردنظر

•پرسشنامه

•انواع پرسش

1- پرسش هاي بسته(چند گزينه اي ليکرت):

     ازبين رفتن آزادي پاسخگو،راحتي تحليل براي محقق

2- پرسش هاي باز:

     آزادي پاسخگو دربيان طرز تفکر،سختي استخراج

3- پرسش هاي دام:

     جهت آزمون صحت پاسخها در پرسشنامه

4- پرسش هاي شناسايي(خصيصه اي):

     پرسش هايي درمورد هويت پاسخگو

5- پرسش هاي تعيين صلاحيت:

    تعيين امکان يا عدم امکان تکميل پرسشنامه توسط پاسخگو

•طبقه بندي پرسشها ازنظرموضوع

1- سوالات رفتاري:

     پرسش در موردرفتاريک فرد(مردم چه مي کنند)

2- سوالات مربوط به طرز تلقي ها(نگرشي واعتقادي):

     شناخت نظرات،نوع نگاه واعتقاد پاسخگويان درمورد مقوله مورد بررسي(چه چيزرادرست وچه چيز رانادرست مي دانند)

3- سوالات آرزويي:

     سوال درمورد انتظارات وآرزوهاي افراد

4- پرسش هاي پيشنهادي:

     سوال درمورد پيشنهادات پاسخگويان درموردحل مسائل

   

•اصول توزيع پرسشنامه وانجام مصاحبه

1- اطلاع به پاسخگو قبل از مصاحبه وارائه پرسشنامه

2- پرهيزاز جروبحث درحين مصاحبه ويا توزيع پرسشنامه

3- استفاده ازپرسشگران باظاهر متناسب با جامعه آماري

4- معرفي خودواهداف پژوهش قبل از مصاحبه وپرسشنامه

5- الصاق کارت شناسايي با نام موسسه مجري

6- عدم الزام پاسخگو به همکاري

7- استفاده ازمحيط کاملا آرام وممانعت ازحضورديگران

8-  توجه به جنس،لهجه،رنگ پوست،زبان و... پرسشگران

9-  برآوردوقت لازم براي پاسخگويي به سوالات

10-تسلط کامل به ويژگي هاي جامعه آماري قبل ازشروع به کار

•روايي پژوهش(Validity)

 سوال دراعتبار: آيا شخص درحال اندازه گيري درست آن چيزي هست که درانديشه اندازه گيري آن است؟

   مثال1-  آيا رعايت نظم،داشتن سواد،بيان درست و...در زمره معرف هاي يک معلم خوبند؟

   مثال 2- آيااعتقاد به خدا،معاد،نبوت و...شاخص هاي خوبي براي سنجش بعد اعتقادي دينداري اند؟

   مثال 3- آيامشروطي،اخراجي ومعدل پايين ،افت تحصيلي دانشجويان رابه خوبي موردسنجش قرارمي دهند؟

•روايي پژوهش(Validity)

•اعتبار اصطلاحي است كه به هدفي كه آزمون براي تحقق بخشيدن به آن درست شده است اشاره مي كند. به سخن ديگر، آزموني داراي اعتبار است كه براي اندازه گيري آنچه مورد نظر است مناسب باشد.

•مثال 1: يك آزمون پيشرفت تحصيلي رياضي كلاس پنجم دبستان در صورتي يك آزمون معتبراست كه محتوا و هدفهاي آن درس را به خوبي اندازه گيري كند و بجز يادگيري دانش آموزان از آن درس چيز ديگري را شامل نباشد.

•مثال2:، يك آزمون هوشي معتبرآزموني است كه تنها هوش افراد را اندازه گيري كند نه چيز ديگري را. بنابراين، يك آزمون ممكن است از جهتي معتبر باشد اما از جهاتي ديگرمعتبرنباشد. پس روايي يك امر نسبي است.

•انواع اعتبار

1- اعتبارصوري: مراجعه به داوران متخصص ووفاق آنها

     مزايا:گسست محقق از ارزشهاي خود،پژوهش چندرشته اي

2- اعتبارمعيار: وجود همبستگي معياربا معيارهاي استاندارد

3- اعتبارسازه: ارتباط بين ابزارسنجش با چارچوب نظري کلي بدان منظور که آيا ابزارتحقيق با مفاهيم وپيش فرض هاي نظري رابطه دارد يا خير؟

•پايايي پرسشنامه

حصول نتايج مشابه دراثرتکرار.اگرآزمايشي چندين بار تکرار شوددرهمه موارد نتايج يکسان حاصل شود. (تکرارپذيري وسيله اندازه گيري)

انواع:

1- ضريب آلفاي کرونباخ

2- ضريب اسپيرمن – براون

3-و...

•تجزيه و تحليل اطلاعات

تحليل اطلاعات

• ارائه داده ها درجداول

• انجام توصيف (آمار توصيفي)

• آزمون هاي آماري(آماراستنباطي)

برنامه ریزی اجرای دوره های آموزشی

 

برنامه ريزي آموزشي

  برنامه ريزي آموزشي عبارت است از تعيين اهداف آموزشي و پيش بيني عمليات و فعاليتهاي آموزشي براي رسيدن به اهداف آموزشي از قبل تعيين شده با توجه به امكانات و محدوديت هاي آموزشي و هم چنين نظام ارزشي جامعه

برنامه ريزي آموزشي

برنامه روزانه كلاس هاي ضمن خدمت

برنامه هفتگي كلاس هاي ضمن خدمت

مراحل مختلف برنامه ريزي آموزشي

1-تعيين هدفهاي كلي و هدفهاي ويژه دوره آموزشي

منظور از  هدف چيست ؟

هدف به معناي مقصود ،‌ آرمان و ... است .

Goal,  Aim

تعيين هدفهاي كلي و هدفهاي ويژه دوره آموزشي

اهداف ويژه آموزشي

اهداف ويژه آموزشي

مثال :‌

ماشين نويس بتواند بعد از طي دوره در هر دقيقه 120 كلمه را حد اكثر با سه غلط با كامپيوتر در نرم افزار وورد 2007 تايپ نمايد

2-تعيين محتواي آموزشي

3- تعيين مدت اجراي برنامه

4- تعيين شرايط شركت كنندگان

5- تعيين روشهاي آموزشي

6-پيش بيني تسهيلات و خدمات آموزشي

7- انتخاب اساتيد مربيان آموزشي

نیاز سنجی آموزشی

نياز سنجي

نياز يعني چه

فاصله بني شرايط موجود و وضعيت مطلوب

براي مثال تاكيد بيشتر بر روي تكنولوژي بر آموزش بزرگسالان

به عبارت ديگر فاصله اي بين وضعيت موجود و مطلوب در آموزش بزرگسالان وجود دارد.

سنجش 

” يك كلمه انگليسي است به معني در كنار هم قرا گرفتن معلم و دانش آموز هست به منظور فكر كردن در مورد امور مربوط به دانش‌آموزان

تخصص(مهارت )

زمينه (سابقه آموزشي)

اهداف آموزشي

نتايج مورد انتظار

رساندن دانش آموزان به سطح مورد انتظار (Auerbach, 1994).

نياز سنجي يعني چه ؟

يك بزار آزمون كردن جنبه هاي مختلف يادگيرنده

 نياز احساس شده (خواسته شده ، تمايل داشتن يا آرزو داشتن)

•بيان يك ترجيح يا خواسته توسط فرا گيرنده ها

مدل هاي سنجش 

مدل آگاهي محور

مدل نظر هاي  جمعي

مدل شاخص هاي اجتماعي

مدل پيمايشي

مدل شاخص هاي بحراني

مدلهاي تركيبي

الگوهاي هدف محور الگوي كلاسيك 

بيان كلي هدف ها

تدوين برنامه

اجراي برنامه

ارزيابي

الگوي استقرايي

شناسايي رفتارهاي موجود (مجموعه عملكردهاي افراد درصحنه عمل )

تدوين و طبقه بندي رفتارهاي مشاهده شده در قالب دسته جات كلي

مقابله و مقايسه رفتارها و انتظارات رفتاري با هدف غايي

بررسي دقيق اختلافات بين هدف ها و انتظارات رفتاري مشاهده شده در صحنه عمل

الگوي استقرايي

مشخص كردن نيازها و بيان آنها در قالب هدفهاي ويژه

تدوين برنامه آموزشي

ارزشيابي از برنامه آموزشي

بازنگري

ارزشيابي از برنامه آموزشي 

اندازه گيري وضعيت اوليه فراگيران

اندازه گيري وضعيت فراگيران طي آموزش و در پايان آموزش

اجراي كاربندي ها

هزينه ها

اطلاعات تكميلي

پيشنهادات كافمن براي اولويت بندي 

تشخيص خود ، ويژگيهاي نظام آموزشي و نگرش مشاركت كنندگان

استفاده از نظرات گروهي از افراد شركت كننده و دست اندكاران مسائل آموزشي

هزينه هاي رفع نياز و هزينه چشم پوشي از نياز

پيشنهاد كلاين

شناسايي كليه هدفهاي امكان پذير

مرتب كردن هدفها بر حسب اهميت آنها

مشخص كردن شكاف بين عملكرد مورد انتظار و عملكرد واقعي

مشخص كردن اولويتها براي اجرا

شناسايي هدف هاي كلي 

فهرست هدفهاي در دسترس

استفاده از نظر كادر آموزشي ، مربيان ، فراگيران ، مديران ، مشتريان

مرتب كردن هدفها بر حسب اهميت آنها 

استفاده از برنامه هاي مشخص

استفاده از نظرات افراد درون سازماني

استفاده از نظرات افراد برون سازماني

شخص كردن فاصله بين عملكرد و عملكرد مورد انتظار

مشخص كردن عملكرد فعلي

مقايسه آن با وضعيت مورد انتظار

تعيين فاصله بين دو سطح

مشخص كردن اولويت براي اجرا

ترتيب هدفهاي تدوين شده

روش اولويت بندي كافمن

طول  و مدت زماني كه يك نياز وجود داشته است

ارتباط نياز با خط مشي ها و سياستهاي جاري موسسه

تكنيك هاي ايجاد توافق  تكنيك دلفاي  

مشخص ساختن اولين سوالي كه بايد به آن پاسخ داده شود.

براي مثال :

كارمندان  بخش مشتركين شركت مخابرات چه دوره هاي آموزشي نياز دارند؟

مرحله دوم 

شناسايي كارشناسان و صاحبنظران ذيصلاح و جلب توافق آنها براي شركت در طرح نياز سنجي

مرحله سوم 

ارسال سوال اوليه براي جامعه كارشناسان و دريافت پاسخ آنها

از طريق : پست

فاكس

اينترنت

و ...

مرحله چهارم 

تجزيه و تحليل پاسخ هاي كارشناسان و گنجاندن پاسخ ها در يك سوال ديگر براي دور بعدي

مرحله پنجم  

مجددا پاسخ هاي كارشناسان را تجزيه و تحليل كنيد و در سوال ديگري بگنجانيد

مرحله ششم   

ارسال اولويت بندي انجام شده براي كارشناسان و دريافت نظر آنها

مرحله هفتم  

تكرار مرحله پنج و شش تا اتفاق نظر كامل

تكنيك فيش بولFishbowl    

مشخص كردن موضوع مورد نظر براي نياز سنجي

دعوت از افرادي كه اطلاعات در اختيار دارند

تدارك مكان مناسبي براي تجمع و جلسه

تقسيم افراد به گروه‌هاي 6 تا 8 نفره

بحث و بررسي و انتخاب نماينده

پي گيري فرآيند تا دستيابي به توافق

تكنيك تل استار Telstar     

مشخص كردن موضوع نياز سنجي

اخذ نظرات افراد در سطح واحدهاي آموزشي

آماده سازي فهرست نظرات

معرفي نماينده واحد آموزشي و يك نفر عضو كميته نظارتي

تشكيل گروه مورد نظر در منطقه

بحث و بررسي و پيگيري فرآيند Time_out و ‏Time_in تا حصول نتيجه نهايي

مدل سه بعدي كافمن ، كوريگان و جانسون     

بعد فراگير

بعد جامعه

بعد مربيان

روشهاي جمع آوري اطلاعات     

مصاحبه

پرسشنامه

بحث و گفتگو

مراحل نياز سنجي

مشخص كردن موضوع نياز سنجي

تشكيل گروهها (فراگيران - اولياء ، صاحبنظران و مسوولان – مجريان فرا گرد آموزشي )

جمع آوري نظرات سه گروه

تطابق نظرات گروه ها

تحليل انطباق و عدم انطباق

ادامه مراحل قبل و ايجاد توافق

محاسبه ضريب تاو كندال
Kendall’s tau coefficient

تعداد مورد هاي عدم توافق مشخص مي شود

با قرار دادن آن در فرمول مقدار ضريب محاسبه مي‌شود.

•تكنيك هاي مسئله محور در
 نياز سنجي آموزشي

•[e-mail]

•تكنيك رويداد مهم
Critical Incident  

•با اين تكنيك مي توان اطلاعات عيني و مشخص در باره رفتارهاي واقعي موجود در محيط سازمان به دست آورد

•توصيف تكنيك

          به جاي جمع آوري اطلاعات فرضي از افراد پاسخ دهنده مطلع و صاحب نظر ، مستلزم جمع آوري اطلاعاتي است كه بر اساس آن مي توان در مورد اينكه برخي از فعاليتها به طور موثر يا غير موثر به انجام رسيده اند قضاوت نمود.

رفتارها و عملكردها ي مهم (اعم از مثبت يا منفي ) طبقه بندي شده و خلاصه مي‌شوند و سپس به جنبه ويژه اي از سيستم يا شغل مورد بررسي ارتباط داده مي‌شوند.

•مراحل مهم  

.1هدف يا منظوري كه بايد با استفاده از تكنيك رويداد مهم به آن نايل شد ، به طور واضح بيان كنيد.

براي مثال :

جنبه هاي مثبت و منفي عملكرد كارشناسان آموزش در برنامه‌ريزي آموزشي 

2.  چند نفر كه مناسب هستند و در موقعيتي قرار دارند كه بتوانند جنبه هاي مورد نظر سيستم را مورد مطالعه قرار دهند شناسايي نمائيد.

3.  ابزارهايي كه براي جمع آوري رويدادها از افراد پاسخ دهنده نياز داريد، مشخص نماييد.

•مراحل مهم  

4. دستورات و راهنماييهاي لازم را به پاسخ دهندگان ارائه كنيد

براي اين كار به فعاليتهاي زير توجه داشته باشيد:‌

1.4. هدف ها را به طور صريح و واضح براي آنها بيان كنيد.

2.4. براي اينكه رويداد با هم مخلوط نشده و كار تحليل را مشكل نسازد ، از آنها بخواهيد كه وقايع را به صورت مجزا و در صفحات جدا گانه اي بنويسند.

3.4. آنها را ملزم نكنيد كه حتما اسم خود را بنويسند.

•مراحل مهم  

5. وقايع مهم را جمع آوري كنيد. ( حداقل 50 رويداد مهم در تحليل وجود داشته باشد.)

6. رويدادهاي مهم به دست آمده را در قالب موضوعات مشترك دسته بندي نماييد.

7. رويدادها را معتبر سازيد. براي نمونه مي توان برگه‌هاا را در اختيار افرادي كه تكميل كرده اند قرار داد تا بازبيني نمايند.

8. فهرست نهايي از رفتارهايي را كه بايد در سيستم مورد نظر گنجانده شد تهيه كنيد.

9. رفتارها را به صورت نيازهاي سيستم يا اهداف آن بيان كنيد.

•تكنيك درخت خطا
Foul Tree Technique

•نوعي تكنيك تحقيق در عمليات است و هدف آن شناسايي حوادث نامطلوبي است كه ممكن است به طور منفي بر عمليات يك سيستم اثر بگذارد.

•لازمه به كار بردن اين تكنيك شناخت همه جانبه سيستم است .

•تكنيك درخت خطا
Foul Tree Technique

•درخت هاي تصميم گيري به صورت And و Or  ترسيم مي‌شود.

•تكنيك درخت خطا
Foul Tree Technique

•چارت انجام رسالت با توجه به كاركردها و وظايف